Hoe krijgt iemand een X op diens identiteitsbewijs? “Mijn proces heeft een jaar geduurd”
Auteur: Redactie
In Nederland wonen afgerond 330 mensen die op hun identiteitsbewijs geen V of M, maar een X hebben staan. Dit proces werkt net even anders dan voor mensen die hun geslachtsregistratie naar een V of M willen wijzigen. “Ik word nu eindelijk erkend door de overheid.”
Wie in Nederland wettelijk gezien niet als vrouw of man geregistreerd wil staan, maar als onbekend, moet hiervoor een gerechtelijke procedure starten. Samen met een advocaat stuur je allerlei stukken op naar de rechtbank, zoals een kopie van jouw geboorteakte. Vaak vindt er daarna een zitting plaats bij de rechtbank, waarbij jij en de advocaat aan de rechter kunnen uitleggen waarom jij niet als vrouw of man geregistreerd wil staan. Na de uitspraak moet je nog drie maanden wachten en daarna kan je jouw nieuwe identiteitsbewijs aanvragen, met daarop geen V of M, maar een X. Het gehele proces kan zomaar een jaar tot anderhalf jaar duren.
Lieve Govers (22) is een van de 330 mensen met een X op hun paspoort en heeft bovenstaand proces in 2024 doorlopen. “Ik ging googelen naar advocaten die ervaring hebben met deze procedure, en kwam toen al heel snel bij de site van Kim Smienk uit. Zij is een van de bekendste advocaten op dit gebied”, vertelt die. Lieve stuurt Smienk een mail en ze maken via videobellen kennis met elkaar. “In dat gesprek legde Kim meer uit over hoe het proces eruit zou gaan zien, wat voor documenten ze van mij nodig had en dat ik in aanmerking zou komen voor een subsidie.” Voor mensen bij wie het inkomen onder een bepaalde norm zit, betaalt de Raad voor de Rechtsbijstand het grootste gedeelte van de rechtszaak. Mensen in de bijstand hoeven niks te betalen, voor anderen liggen de kosten tussen de €266 en €1.200. “Kim heeft de subsidie voor mij aangevraagd, ik hoefde daar zelf niks voor uit te zoeken, dat was super fijn.”
Stukken opsturen
Na het gesprek schrijft Lieve een brief aan de rechter, waarin die diens verzoek om een X uitlegt. Het schrijven van deze brief is geen verplichting, maar kan helpen de rechter een beeld te geven over waar iemand tegenaan loopt. Lieve leest een stuk voor uit diens brief: “Het krijgen van een X in mijn paspoort zou voor mij van onschatbare waarde zijn. Door het krijgen van een X kan ik ervoor zorgen dat ik door instanties juist benaderd en aangesproken wordt, hoef ik me niet meer te schamen als ik mijn ID moet laten zien en kan ik eindelijk gaan leven als mezelf. Als ik eraan denk dat ik ergens volgend jaar echt een paspoort in handen heb met een X erop, springt mijn hart over van geluk. Ik word van dat idee zo ongelofelijk blij, opgelucht en trots.”
Naast deze brief stuurt Lieve ook een kopie van diens geboorteakte, identiteitsbewijs en deskundigenverklaring naar Smienk. Dit laatste is niet verplicht om op te sturen, maar het geeft Lieve rust om aan de rechter te laten zien dat een deskundige diens genderidentiteit erkent. “Een week voordat ik de zitting had, werd de deskundigenverklaring plots toch een verplichting bij de rechtbank in Overijssel. Ik ben heel blij dat ik dus toch mijn deskundigenverklaring had meegestuurd, anders weet ik niet of de zitting door had kunnen gaan.”
De zitting
In juni 2024 stuurt Smienk de stukken van Lieve en een juridische onderbouwing van diens verzoek naar de rechtbank in Overijssel, en in december vindt de zitting plaats. “Kim vertelde dat ik langer moest wachten op de zitting dan andere mensen.” Op de website van Kim Smienk valt te lezen dat er een groot verschil is tussen de verschillende rechtbanken wanneer er een reactie komt op het verzoekschrift. Sommige rechtbanken reageren al na twee weken, terwijl andere rechtbanken een halfjaar of langer nodig hebben voordat ze een reactie geven. Niet bij alle rechtbanken vindt een zitting plaats, sommige plekken doen alleen schriftelijk uitspraak.
Samen met diens ouders en advocaat Smienk zit Lieve halverwege december in een kleine rechtszaal in de rechtbank in Zwolle. “De rechter had vooral veel inhoudelijke vragen voor Kim. Het ging over de politieke ontwikkelingen en of het wel de taak van de rechter is om verzoeken om een X toe te kennen. Dat vond ik wel spannend om aan te horen, omdat het beste kritische vragen waren. Mij werd gevraagd of ik andere mensen kenden die een X hebben en hoe mijn traject bij de genderpoli is geweest”, vertelt Lieve over de zitting. Na maximaal tien minuten staan ze weer buiten.
Wachten
Na de zitting begint het wachten. Eerst twee werkweken tot de uitspraak, maar door de kerstvakantie duurt dat uiteindelijk een maand. “Op een zaterdag halverwege januari kreeg ik van Kim de mail dat de rechter mijn verzoek had goedgekeurd. Ik was toch nog wel zenuwachtig dus het was zo fijn om dat te horen. Er was nu geen drempel meer die ik over zou moeten voordat ik mijn X kon krijgen”, vertelt Lieve.
Na de uitspraak gaat nogmaals een wachttijd in, van drie maanden dit keer. Dat komt omdat er na de uitspraak van de rechter een termijn ingaat waarin beide partijen, jij en de gemeente, in hoger beroep kunnen gaan tegen de uitspraak. “Kim had me hier van tevoren al over verteld, maar toch vond ik het jammer dat ik nog langer moest wachten voordat ik mijn nieuwe paspoort kon aanvragen.”
Erkenning
“Toen de drie maanden wachten erop zaten, heb ik meerdere dagen achter elkaar de site van MijnOverheid geopend om te kijken of mijn gegevens al veranderd waren. Het was zo’n onwerkelijk gevoel toen er op een gegeven moment echt bij het kopje geslacht ‘onbekend’ stond”, vertelt Lieve.
Nadat de gegevens in de Basisregistratie Personen (BRP) zijn aangepast, wordt Lieve gebeld door hun gemeente over de wijziging. “Ik werd door een hele lieve vrouw gebeld die uitlegde dat mijn documenten door de wijziging nu eventjes niet meer geldig zijn en wat ik moet doen om een nieuw paspoort en rijbewijs aan te vragen.” Er was nog wel even onduidelijkheid over welk geslacht op de nieuwe documenten zou komen te staan. “Op het einde van het gesprek zei ze dat op mijn nieuwe paspoort dan een M komt te staan. Dat was natuurlijk niet de bedoeling, dus ik legde uit dat het een X moest zijn. Ik was wel heel blij dat ze het zei, anders had er misschien inderdaad een M gestaan als ik mijn nieuwe paspoort kwam ophalen.”
In mei 2025 is het eindelijk zover en kan Lieve diens nieuwe paspoort ophalen. “Ik was zo ongelofelijk gelukkig toen ik mijn nieuwe paspoort in handen kreeg. Ik kon niet stoppen met glimlachen. Het voelt zo bevrijdend. Mijn genderidentiteit wordt nu gewoon echt erkend door de overheid.”
Ru wordt verkeerd aangesproken door FBTO: “Ik word gewoon niet erkend in wie ik ben”
Auteur: Redactie
Wie in Nederland een X in het paspoort heeft, in plaats van een V of M, moet vaak vechten om erkend te worden. Systemen houden vast aan de V/M registratie, wat voor mensen met een X vervelend kan zijn. Ru wordt na 2,5 jaar nog altijd aangesproken als ‘meneer’ door verzekeraar FBTO, ondanks de X op diens paspoort. “Ik word gewoon niet erkend in wie ik ben.”
Ru identificeert zich als non-binair, dus in dit artikel worden voor die de genderneutrale voornaamwoorden die/diens gebruikt.
In Nederland hebben afgerond 330 mensen een X op hun identiteitsbewijs staan, in het overgrote deel van de gevallen verkregen via een proces bij de rechter. Ru (68) is een van deze mensen en heeft sinds 2024 een X op diens paspoort staan. “Al voordat ik mijn X ging aanvragen, had ik de meeste frustraties bij FBTO” zegt die. “Alle FBTO-verzekeringen schrijven me met meneer aan.” Ru heeft verschillende verzekeringen bij verzekeringsmaatschappij FBTO, zoals een zorg- en autoverzekering.
Een klacht indienen
In het voorjaar van 2023 neemt Ru contact op met FBTO met de vraag of de aanhef in mailcontact aangepast kan worden. “Toen bleek dat dit niet kon”, vertelt die. FBTO adviseert Ru om een officiële klacht in te dienen, om op die manier druk uit te oefenen om de systemen aan te passen. Bij FBTO kan je namelijk alleen geregistreerd staan als vrouw of man. De optie X bestaat niet in hun systeem.
Ru besluit dit te doen en wacht de voortgang af. Er gaan maanden voorbij, maar er verandert niets in de aanhef. Ru is vlak na het indienen van de klacht wel een keer gebeld en er heeft kort mailcontact plaatsgevonden. ‘Daarna is het gewoon weer een jaar stil gebleven’, vertelt die. Mails blijven komen met ‘beste meneer’ in de aanhef en in de onderwerpregel. “Dat de aanhef in de mailtjes zelf staat, daar kijk ik niet meer naar. Maar dat het echt in de onderwerpregel staat, dat is zo in your face. Daar werd ik echt boos van. Het is gewoon volkomen flauwekul om dat te doen.”
De tweede klacht
Na een jaar zonder merkbare actie vanuit FBTO besluit Ru in 2024 opnieuw een klacht in te dienen. Dit keer krijgt die een contactpersoon toegewezen vanuit de afdeling Klachtenmanagement. “Zij stuurt me nu elke drie maanden een update over de gang van zaken,” zegt Ru.
De updates geven Ru het gevoel dat er nu serieus met diens klacht wordt omgegaan, al gaat het traag. “Het is twee jaar nadat ik mijn eerste klacht heb ingediend nog steeds niet geregeld.” FBTO kiest ervoor om alle systemen van haar verzekeringen in één keer aan te passen, in plaats van een voor een. “Het gevolg is dat ik nu na 2,5 jaar nog altijd verkeerd aangesproken wordt.”
In de zomer van 2025 krijgt Ru weer een update vanuit FBTO. Hierin staat dat ze hopen dat eind 2025 de systemen van FBTO over zijn gegaan op een genderneutrale aanhef. Maar: ‘wij durven dat nog niet met zekerheid te zeggen.’ “Daar was ik nogal pissig over, dat zelfs dat niet eens aangegeven kan worden”, vertelt Ru.
Ru vindt het lastig dat anderen niet altijd de impact begrijpen van het niet juist aangesproken worden. “Een ander vraagt zich af waar ik me druk om maak,” zegt die. “Maar voor ons is het groot, omdat het ons rechtstreeks in onze identiteit raakt.”
Het gaat de goede kant op
Na ruim twee jaar lijkt er eindelijk iets te veranderen. Sinds kort is de aanhef vanuit de zorgverzekering van Ru aangepast. Daar wordt die nu aangesproken als ‘beste R.’ in plaats van ‘beste meneer’. De zorgverzekeraar haalt de informatie die nodig is voor de aanhef tegenwoordig uit het BRP, de Basisregistratie Personen. Omdat Ru daar niet als vrouw of man staat geregistreerd, gaat het goed. Ru is blij dat de aanhef is veranderd, maar vind het ook lastig te bevatten dat het meer dan twee jaar heeft geduurd. “Eigenlijk is dat niet oké”, zegt die.
Het is onduidelijk wanneer de andere verzekeringen van FBTO over zullen stappen op een genderneutrale aanhef, al is wel duidelijk dat het in 2025 niet meer zal lukken. Dit komt omdat de zorgverzekeringen en schadeverzekeringen van FBTO allebei een ander systeem gebruiken. FBTO kiest daarom voor twee verschillende oplossingen. Bij de zorgverzekeringen wordt de informatie uit het BRP gehaald en voor de schadeverzekeringen moet nog een oplossing gezocht worden om de aanhef genderneutraal te maken. Ru vindt dit teleurstellend, maar is ook positief dat het uiteindelijk goed gaat komen. “Ik heb nu zo vaak gehoord dat ze ermee bezig zijn, dat ik ervan uitga dat het uiteindelijk wel geregeld gaat worden.”
Toch gaat Ru nu alsnog een klacht indienen bij het Kifid, Klachteninstituut financiële dienstverlening, omdat er twee jaar na het indienen van de eerste klacht bij FBTO nog weinig is veranderd. Specifiek dient die een klacht in tegen de schadeverzekeringen van FBTO, omdat de zorgverzekering ondertussen de overstap heeft gemaakt. “De huidige stand van zaken geeft daar alleszins aanleiding toe.”
Reactie FBTO
FBTO is een verzekeringsmaatschappij met allerlei soorten verzekeringen, zoals autoverzekeringen, zorgverzekeringen en reisverzekeringen. Jennifer ten Have, woordvoerder van FBTO, geeft aan dat FBTO onderdeel is van Achmea, en dat er binnen Achmea veel verschillende bronsystemen gebruikt worden. “Het aanpassen van al deze verschillende systemen om genderneutrale aanspreekvormen mogelijk te maken, is heel complex en kost daardoor veel tijd.” Wel geeft ze aan dat er twee onderdelen binnen FBTO zijn waar ondertussen genderneutrale aanhef wordt gebruikt: MijnFBTO en de systemen van de zorgverzekeringen. “Bij FBTO willen we het liefst dat mensen zelf kunnen kiezen hoe ze aangeschreven willen worden.”
Over de schadeverzekeringen waar de aanhef en registratie nog niet aangepast is, zegt Ten Have het volgende: “Wij mogen voor schadeverzekeringen wettelijk gezien geen gebruik maken van BRP-gegevens, ook niet als klanten óók een zorgverzekering hebben.” Op dit moment is er een uitgebreide IT-analyse gaande om te achterhalen hoe de systemen aangepast moeten worden om genderneutrale aanspreekvormen mogelijk te maken. De verwachting is dat dit in het eerste kwartaal van 2026 wordt afgerond. “We erkennen het belang van genderneutraal taalgebruik en werken hard om deze verandering door te voeren in al onze communicatie.”
Maartje wacht al twee jaar op haar revisieoperatie: “Mijn leven staat alweer stil”
Iedere trans persoon krijgt tijdens een medisch traject te maken met wachtlijsten: voor een intake, voor hormonen en voor operaties. Maar ook ná een operatie kunnen wachtlijsten je leven bepalen. Dat ervaart Maartje (40), die al bijna twee jaar wacht op een hersteloperatie na complicaties bij haar vaginaplastiek. “Het is lastig dat ze mensen zo lang in onzekerheid laten zitten.”
Maartje is inmiddels vier jaar bezig met haar medische transitie. Naast haar traject werkte ze voor een organisatie die vluchtelingen opvangt. Ook heeft ze lang voorlichting gegeven op scholen via het COC en is ze een levend boek bij de Living Library.
Voor haar traject zit ze bij het genderteam van het UMCG in Groningen, waar ze eind 2023 haar vaginaplastiek en borstvergroting heeft gehad. Vrij snel daarna blijken er lichte complicaties te zijn, vertelt Maartje. “Het maakt bijvoorbeeld het dilateren en het plassen moeilijker.”
Het dilateren is noodzakelijk voor personen die een vaginaplastiek hebben gehad. Tijdens het dilateren breng je een dilator in de vagina in. Dit doe je om ervoor te zorgen dat de vagina de juiste diepte en grootte behoudt en niet krimpt. Meer informatie via: https://transvisie.nl/volwassenen/operaties-feminine/#3
‘Echt killing’
Voordat Maartje de operaties kan ondergaan, loopt het al niet vlekkeloos. In 2022 komt ze op de wachtlijst voor de vaginaplastiek, maar een indicatie van de wachttijd kan het UMCG niet geven. Regelmatig probeert ze erachter te komen wanneer haar operatie ongeveer zal zijn. “Ik snapte dat ik op dat moment nog niet geopereerd kon worden, maar ze kunnen zien hoeveel mensen voor mij geopereerd kunnen worden. Dan kan je toch wel iets van een indicatie geven?”
Door de onzekerheid over wanneer ze opgeroepen wordt voor de operatie, staat het leven van Maartje meer dan een halfjaar stil. Dat is volgens haar ‘echt killing’. Het maakt bijvoorbeeld plannen lastig. “Je kunt niks en die machteloosheid is gewoon heel kut.”
Tim Schäfer, voorzitter van het genderteam van het UMCG, legt uit dat ze geen indicatie kunnen geven door een beperkte capaciteit bij de plastische chirurgie en de voorrang die spoedpatiënten krijgen. Het gaat bij deze spoedgevallen niet alleen om patiënten bij het genderteam, maar om patiënten bij het hele UMCG. Dit gaat om levensbedreigende situaties. “Door deze dingen ontstaan wachttijden. Het is niet zo dat ik kan zeggen dat ik elke week of elke dag een of twee transgender patiënten opereer.” Dus, het UMCG heeft geen oneindige capaciteit voor operaties en ze moeten de operatieplekken die er zijn verdelen tussen de spoedzorg en andere zorg binnen het ziekenhuis.
Complicaties en herstel
Na Maartjes operatie worden de klachten snel duidelijk. Ze heeft bijvoorbeeld pijn bij haar linker schaamlip en heeft het gevoel dat er te veel huid zit bij ‘de opening’. “Het maakt intiem zijn met iemand lastig en ook als ik zelf dingen wil doen is het snel pijnlijk.”
Daarnaast kan ze niet zomaar bij iedereen naar de wc gaan. “De kans is redelijk aanwezig dat ik daarna de wc moet schoonmaken omdat de plas een willekeurige kant op gaat. Dat is vrij irritant, vooral bij andere mensen thuis.”
Ze vraagt tijdens een van de eerste controles bij de verpleegkundige of een hersteloperatie mogelijk is. “Ik vroeg toen of ze dat niet meteen kon aanpassen. Het gaat om een stukje huid, dat lijkt me niet zo ingewikkeld.” Helaas was dit niet mogelijk, vertelt Maartje. “Dat kan pas na een jaar want het moet goed genezen zijn.”
Schäfer bevestigt dat bij niet urgente operaties een tijd gewacht moet worden om ervoor te zorgen dat het wondgebied goed genezen is. Bij een vaginaplastiek gaat dit vaak om een periode van een halfjaar, maar omdat de genezing heel individueel is kan deze geneesperiode ook langer zijn. “Correctieoperaties zijn niet zinvol in een wondgebied dat nog in genezing is.”
Bij urgente complicaties, zoals een zware infectie of een niet-werkende plasbuis, kan deze geneestijd niet afgewacht worden, maar: “heel veel correctieoperaties hebben geen urgentie”, vertelt Schäfer.
Na een jaar last te hebben van haar klachten, kan Maartje eindelijk op de wachtlijst geplaatst worden. Wachttijd? 300 dagen. De moed zakt haar in de schoenen. “Het is straks twee jaar geleden dat ik die operatie heb gehad, voordat ik een keer geholpen wordt. Mijn leven staat weer in de wachtstand. Ik kan niks plannen omdat ik maar onzekerheid blijf houden over wanneer ik een keer geopereerd ga worden.”
Schäfer benadrukt dat het UMCG deze wachttijden ook vervelend vindt, naast dat patiënten er hinder van ondervinden. “Niemand vindt dit zinvol.” Het liefst geven ze patiënten duidelijkheid, maar door hoe hun zorg is georganiseerd, kan dit helaas niet. “We proberen hierover eerlijk te zijn en patiënten kunnen altijd contact opnemen met ons planbureau, maar die weten het ook niet altijd.”
Gender Clinic
Omdat ze niet nóg langer wil wachten, vraagt Maartje om een doorverwijzing naar de Gender Clinic in Zeist, waar dezelfde chirurg werkt maar de wachttijden korter zijn. Dat verloopt moeizaam: de verwijsbrief raakt kwijt en ze moet meerdere keren bellen en documenten opnieuw sturen. Uiteindelijk lukt het alsnog en komt ze op de wachtlijst.
Het UMCG werkt samen met de Gender Clinic, vertelt Schäfer. “Wij proberen door met de Gender Clinic samen te werken patiënten sneller aan de beurt te laten komen.”
Voor jezelf opkomen
Wat volgens Maartje het meest verbeterd moet worden, is communicatie, zodat anderen niet in zoveel onzekerheid leven als dat zij meemaakt. “Wanneer je in elk geval iets van een indicatie kunt geven, hoeft je leven niet stil te staan. Ook al is een wachtlijst lang, het ergste is in onzekerheid te zitten.”
Ondanks alles wil ze anderen moed inspreken. “Laat je niet afschepen. Wanneer je mondig bent en weet wat je wil, kan je dingen makkelijker bereiken. En als je dat zelf lastig vindt, neem iemand mee die je kan steunen. Je hoeft het niet alleen te doen.”
Update: ondertussen heeft Maartje haar revisieoperatie gehad
Jessica Maes wint Trans Impact Award: “Het is een steuntje in de rug”
Auteur: Redactie
Jessica Maes heeft voor haar inzet voor de transgendergemeenschap met een lichtelijk verstandelijke beperking de Trans Impact Award ontvangen, uitgereikt door Transvisie. Jaren geleden is ze gestart met TransToegankelijk, een platform en kennis -en materialendatabank voor begeleiders van transgender personen met een licht verstandelijke beperking (LVB). “De informatie over transgender zaken is voor mensen met een LVB te complex. We missen hier inclusiviteit.”
Maes (37) komt oorspronkelijk uit België, maar woont nu alweer vijftien jaar in Nederland. Ze woont in Zuid-Limburg, is getrouwd en moeder van een kindje van anderhalf. In het dagelijks leven werkt ze als orthopedagoog in de transgenderzorg. Dit houdt in dat ze de reguliere trajecten van transgender personen ondersteunt. Vroeger is ze onder andere werkzaam geweest in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking en deed ze vrijwilligerswerk bij het COC . Uiteindelijk kwamen al deze werelden samen, vertelt Maes. “Op een magische wijze ben ik met trans en non-binaire personen met een verstandelijke beperking in contact gekomen.” Ze merkte dat er veel kansen en uitdagingen waren binnen deze doelgroep, dus besloot ze TransToegankelijk op te zetten.
TransToegankelijk
Het platform is opgezet voor begeleiders die transgender cliënten met een licht verstandelijke beperking (LVB) willen begeleiden tijdens hun transitie. Voordat TransToegankelijk begon, vertelt Maes, deed ze in 2020 onderzoek naar de behoeften van begeleiders. Daaruit bleek dat informatie voor deze begeleiders over het hele internet verspreidt was en daardoor moeilijk vindbaar. Hier wilde Maes verandering in brengen. “Laten we TransToegankelijk opzetten om alle informatie te verzamelen en vervolgens kijken wat er nog mist.”
Voor veel begeleiders en cliënten is het traject dat transgender personen kunnen doorlopen, ingewikkeld. Er komen vaak complexe begrippen voorbij, wat het moelijker maakt voor mensen met een verstandelijke beperking om mee te komen. “De visie van TransToegankelijk is om het veld toegankelijker te maken voor deze hele groep.” Zo kan het bijvoorbeeld helpen om informatie ook visueel aan te bieden, met korte en makkelijk te begrijpen zinnen.
Het Award
Jessica Maes is de eerste winnaar van de Trans Impact Award. Het telefoontje waarmee ze op de hoogte werd gebracht, kwam onverwacht. “Ik dacht eerst dat ik in de jury mocht plaatsnemen, of dat ik de award moest promoten in de nieuwsbrief van TransToegankelijk. Toen bleek dat ik hem zelf had gewonnen. Ik was helemaal verbaasd en vereerd.”
De award voelt voor haar als erkenning voor het harde werk wat ze doet, ook omdat het soms gepaard kan gaan met weerstand. “Het geeft een duwtje in de rug om verder te gaan, zowel voor mezelf als voor de mensen waar het om gaat.” Ze benadrukt dat de award niet alleen voor haar is, en ze hoopt daarom dat het winnen ervan een positieve invloed heeft op de levens van transgender personen met een LVB. “Dit is soms een groep die over het hoofd gezien wordt en ik zou het zo mooi vinden als de transgenderzorg meer toegankelijk wordt voor mensen met een LVB. Ik hoop dat het award hetzelfde gaat doen als TransToegankelijk: het podium creëren.”
De toekomst
De komende jaren blijft Maes zich verder inzetten voor de transgendergemeenschap met een LVB. Er is nog genoeg te doen volgens haar. “Er liggen nog heel veel acties bij TransToegankelijk en ik heb nog veel dromen. Ik wil sowieso verder met onderzoek doen, omdat het echt een manier is om heel duidelijk te maken waar de pijnpunten nog liggen.”
Uiteindelijk hoopt ze met TransToegankelijk een wereld te creëren waarin mensen met een licht verstandelijke beperking mee kunnen doen en er geen aparte initiatieven meer nodig zijn. “Het doel is dat TransToegankelijk niet meer nodig is en alles toegankelijk is.” Maar ze heeft helaas niet het idee dat dit wereldbeeld binnenkort werkelijkheid gaat worden, vertelt ze. “Ik hoop natuurlijk dat dit ooit gaat gebeuren, maar ik vrees dat organisaties als TransToegankelijk altijd nodig blijven.”
Wel heeft ze tips om trans personen met een LVB te helpen en zo hopelijk eerder een inclusieve wereld te realiseren. “Ik wil mensen uit de LHBTQIA+ community uitnodigen om telkens te kijken of iets toegankelijk is. Kan echt iedereen mee? Ga hierover het gesprek aan met elkaar en vooral ook met deze groep. Ik denk dat we heel veel van elkaar kunnen leren.”
Trans care saves lives
Trigger warning: in dit artikel gaat het over zelfdoding. Hulp nodig? Kijk op 113.nl
Dit jaar was ik voor het eerst sinds mijn coming-out in 2023 bij de Pride in Amsterdam. In dat jaar keek ik – depressief als ik was – de Pride op tv. Natuurlijk had ik in de 36 jaar die ik oud was de Pride weleens op tv gezien, maar toen mochten mijn gevoelens er niet zijn. Ik onderdrukte ze, totdat ik in een ernstige depressie belandde en wist dat ik eerlijk moest zijn over mijn genderidentiteit: ik voelde me geen vrouw, maar ben wel in een vrouwenlichaam geboren. Toen ik in 2023 het tv-programma met andere ogen bekeek, had ik keer op keer tranen in mijn ogen door de interviews en boodschappen op de boten. Wat een herkenning!
Dit jaar stond het bijwonen van de Pride op mijn planning, ware het niet dat ik eind juni (sneller dan verwacht) mijn mastectomie kreeg. Gelukkig verliep het herstel na die operatie verrassend goed en kon ik de Pride dus wel meemaken. Op naar Amsterdam!
En ja hoor, daar stond ik, langs de Amsterdamse gracht: zonnebrilletje op, sneakers aan en een regenboogvlaggetje op mijn wang. De boten met hun boodschappen voeren voorbij. De sfeer was goed: blije mensen, vrije mensen.
Geregeld kwamen de boodschappen van de boten deelnemend aan de Canal Parade bij mij binnen: Can’t spell military without ‘T’ (verwijzend naar de duizenden transgenders in het Amerikaanse leger die zijn ontslagen), Trump’s actions kill. Love saves lives (als reactie op bezuinigingen van Trump op internationale AIDS-bestrijding) en We were wrong. LGBTQIA+ is not a diagnosis. With respect, psychiatrists. Er was echter één zin van slechts vier woorden die tranen in mijn ogen deed opwellen: Trans care saves lives. Bam! Deze boodschap raakte mij vol in mijn hart. Dit ging namelijk over mij. Ik had dood kunnen zijn. Dood, omdat ik het leven niet meer zag zitten. Ik heb meerdere keren op het punt gestaan om mijn leven te beëindigen in de periode van eind 2021 tot en met eind 2024.
Mijn coming-out in april 2023 zorgde voor verlichting en opluchting, maar dit betekende niet dat ik ineens hersteld was. Ik werd alsnog elke ochtend wakker in een vrouwenlichaam, terwijl ik mij geen vrouw voel. Elke keer dat je je omkleedt en elke keer dat je doucht (en dat is best vaak als je sportief bent), is daar de confrontatie. Dan drukte ik mijn borsten maar weer in een veel te strakke binder, zodat ze niet zichtbaar waren. Daarnaast was gedurende zes dagen per maand mijn leven nog duisterder dan het al was, omdat ik elke paar uur ook nog eens geconfronteerd werd met mijn vrouwelijkheid.
Ik had het geluk dat ik binnen twee maanden na mijn coming-out een pre-intake had bij het genderteam waar ik in behandeling ging. En dat ik binnen 9 maanden na mijn aanmelding aan het psychologische traject aldaar kon beginnen. Toen het psychologische traject in de nazomer van 2024 was afgerond en ik de toestemming voor de mastectomie kreeg, zonk de moed mij in de schoenen toen ik belde met de kliniek waar de mastectomie uitgevoerd zou worden: in januari 2025 kon ik terugbellen voor een afspraak eind 2025. Toch leer je op zo’n moment om te relativeren: ik ben nu alsnog sneller aan de beurt dan wanneer ik naar Amsterdam of Groningen zou gaan, waar wachtlijsten van 2,5 tot 3 jaar de harde realiteit zijn. Daarnaast kon ik wel zeggen dat ik eind volgend jaar geopereerd zou worden. En ondanks het feit dat er nog bijna anderhalf jaar tussen dat moment en eind volgend jaar zat, klonk het toch enigszins dichtbij.
Ik kreeg in de herfst van 2024 een afspraak bij een gynaecoloog die gespecialiseerd is in mensen zoals ik. Alle opties voor het uitblijven van mijn menstruatie werden besproken. Waar ik dacht dat er rigoureuze handelingen verricht dienden te worden zoals het operatief verwijderen van de baarmoeder, eileiders en/of eierstokken, bleek dat er makkelijkere oplossingen waren. Zo kon het gebruik van de prikpil ervoor zorgen dat de menstruatie uitbleef. Dat leek mij de onschuldigste optie, zonder dat je oestrogeen toegediend krijgt. Dus eenmaal per kwartaal ging ik naar de huisarts om een prikje in mijn bil te laten zetten. Tot op de dag van vandaag ben ik niet meer ongesteld geweest. Dit was mijn eerste bevrijding. In januari van dit jaar besloot ik direct contact op te nemen met de kliniek voor plastische chirurgie. De telefoniste vertelde mij dat ik inderdaad aan het eind van het kalenderjaar aan de beurt zou zijn voor de mastectomie. Maximaal drie maanden voor die tijd zou ik gebeld worden met een datum. Wel kreeg ik eind januari een telefonische afspraak met de chirurg die de operatie zou uitvoeren. Verder werd de kanttekening geplaatst dat er een wijziging was in de voorwaarden voor de operatie: vanaf dit jaar zouden zorgverzekeringen de operatie bij deze kliniek niet meer volledig vergoeden. Dit zou betekenen dat ik een bedrag van €3.000,- zelf diende te bekostigen.
Toen ik eind april MC Bloemendaal op mijn telefoon zag oplichten, wist ik niet hoe snel ik dat telefoontje moest beantwoorden. Dit was waarschijnlijk goed nieuws. En ja hoor: ‘Ik heb een datum voor je,’ hoorde ik aan de andere kant van de lijn. Die datum was zo’n vijf weken voor de Pride. Sinds die dag ervaar ik mijn tweede en tevens laatste bevrijding. Vrijheid in mijn lichaam. Blijheid, omdat mijn bovenlichaam er eindelijk uitziet zoals ik me voel. Wat ik wel lastig vind, is de vermoedelijke reden voor het vervroegen van mijn mastectomie. Die €3.000,- heeft niet iedereen in een oude sok bewaard. Betekent dit voor die mensen dat ze elders helemaal opnieuw moeten beginnen aan het gendertraject om hun operaties wel vergoed te krijgen? Ik word verdrietig als ik daaraan denk.
Wie jij ook bent, in welke situatie jij ook zit, weet dat je niet alleen bent. Jij bent belangrijk. Je doet ertoe. Hou vol. Zoek troost bij mensen die jou begrijpen. Je bent niet alleen.
Deze tekst is geschreven door Tamar Ian
Diana’s aanhoudende strijd voor vergoeding van zorg: “Het houdt niet op”
Maandagochtend pakt Diana* haar telefoon erbij. Opnieuw moet ze een factuur voor haar laserontharing indienen bij haar zorgverzekeraar. Ze weet eigenlijk al wat het antwoord zal zijn: afwijzing. “Ik lever de factuur bij hen in en binnen twee dagen komt de afwijzing weer binnen. Iedere keer met een andere reden”, vertelt ze. Diana lacht er inmiddels maar om, maar achter dat lachen schuilt jarenlange frustratie.
Diana is al sinds 2022 in transitie. Ze heeft haar traject niet gevolgd via een van de grote genderteams, maar via ETZorg, opgericht door GZ-psycholoog Tanya Schouten. “Via haar kon ik veel sneller terecht. Als ik nog jaren had moeten wachten, had ik het niet gered”, vertelt Diana. Toch bleek deze keuze later ook ingewikkeld: de zorgverzekeraar van Diana erkent ETZorg en het netwerk waar Tanya mee werkt niet als een officieel genderteam, zoals bijvoorbeeld het VUmc of Buro-Jij. Die erkenning is belangrijk, want het bepaalt of zorgverzekeraars behandelingen vergoeden.
ETZorg als genderteam
Diana’s traject begon in september 2022 met haar eerste contact met ETZorg. Een snelle intake volgde. In 2023 wilde ze alvast beginnen met laserontharing, nog vóór haar hormoonstart. Dit zijn behandelingen die bij transpersonen onder voorwaarden vergoed kunnen worden. Ze vond een kliniek, Cosmetique Totale, die ervaring had met transgender cliënten en diende een offerte in bij haar zorgverzekeraar. Op haar polis stond dat laserontharing bij genderdysforie 100% vergoed werd vanuit de basisverzekering. “Ik dacht: ik ga dit indienen en dan kan ik volgende week gewoon gaan beginnen.” Maar dat was niet zo. Haar zorgverzekeraar keurde de aanvraag af. De reden? ETZorg werd niet erkend als een genderteam.
Binnen de transgendergemeenschap is het bekend dat cliënten die hun zorg regelen via het netwerk van Tanya Schouten vaker tegen vergoedingsproblemen aanlopen. In het overzicht uit 2022 van Kwartiermaker Transgenderzorg staat dat ETZorg ‘geen onderdeel uitmaakt van een erkend genderteam.’ De structuur voldoet net niet aan de traditionele definitie van een erkend genderteam, maar zit precies in het grijze gebied. Dit brengt risico’s met zich mee.
Een lange strijd
Wat volgde was een maandenlang proces van heen en weer bellen, mails sturen en bewijzen verzamelen. “Tanya doet dit werk al bijna dertig jaar”, zegt Diana. “Zij voldeed gewoon aan de eisen, maar de verzekeraar werkte gewoon niet mee.”
Omdat ze niet serieus werd genomen, besloot Diana juridische stappen te zetten. Ze schakelde een advocaat in en startte een zaak bij de Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ). Dit is een onafhankelijke geschillencommissie die klachten tussen consument en zorgverzekeraar behandelt. Pas op de allerlaatste dag voor de deadline gaf de verzekeraar alsnog toestemming en kreeg Diana de behandeling vergoed. Het argument dat Tanya niet erkent werd als genderteam, bleek toen geen rol meer te spelen.
“Nu komt het goed”, dacht Diana destijds. Maar niets bleek minder waar. Zelfs na de machtiging bleef de zorgverzekeraar haar facturen systematisch afwijzen, telkens met andere argumenten. “De ene keer zou de behandelaar niet goed geregistreerd zijn, dan zou de machtiging verlopen zijn, dan weer is de verkeerde code gebruikt.” Deze laatste twee voorbeelden zouden te maken kunnen hebben met het feit dat begin dit jaar de codes voor behandelingen zijn veranderd. Hierdoor moet je bijvoorbeeld een machtiging aanvragen voor of laser- of epilatiebehandelingen. Waar vroeger beide behandelingen onder één code vielen, moet sinds kort voor elke behandeling apart een machtiging en declaratie ingediend worden. Veel oude machtigingen waren daardoor plotseling ongeldig. “Mijn facturen zijn inmiddels veertien keer afgewezen, terwijl ik officieel toestemming heb”, zegt Diana.
Lastige zorgroute
Diana heeft inmiddels meerdere klachtenprocedures gestart. Haar advocaat heeft eerder succes gehad via de SKGZ, en ook andere cliënten van ETZorg hebben via die route vergoeding afgedwongen bij hun zorgverzekeraar. Maar het is een proces dat veel tijd en energie kost voor Diana. “Het zoog me helemaal leeg”, vertelt ze open. “Zoveel impact heeft het als je telkens wordt afgewezen. Niet één keer, maar keer op keer. Een jaar lang.”
Om die reden belt haar coach Nicky tegenwoordig vaak met de zorgverzekeraar, terwijl Diana ernaast zit. “Ik trek dat emotioneel niet meer”, zegt Diana. “Nicky weet precies welke vragen ze moet stellen.” Nicky is in het traject van Diana een grote steun. “Dat is echt heel fijn.”
Hoopvol vooruitkijken
Naast de ontharingsbehandeling wacht Diana op een orchidectomie, een operatie die doorgaans standaard wordt vergoed. Hiervoor staat ze inmiddels op de wachtlijst bij het Radboudumc. Ook haar FFS (facial feminization surgery) probeert ze vergoed te krijgen, al verwacht ze dat dat opnieuw een lange procedure zal worden. Ze heeft bijvoorbeeld al veel bewijzen moeten verzamelen om te bewijzen dat het Belgische Face2Face-kliniek onderdeel uitmaakt van het genderteam. “Dit gaat gewoon het hele jaar nog duren, dat weet ik zeker.” De aanvraag is op dit moment in behandeling bij haar zorgverzekeraar. “De aanvraag ligt er al weken,” zegt Diana.
Het frustreert haar hoeveel tijd, energie en emotie het kost om te krijgen waar ze recht op heeft. “Ze zeggen: je moet het niet persoonlijk nemen”, vertelt ze. “Maar als je een jaar lang structureel wordt tegengewerkt, dan voelt het bijna alsof ze het expres doen.”
Ondanks alles blijft Diana vechten. “Ik had gedacht dat ik nu al verder zou zijn”, zegt ze. “Ik had plannen gemaakt om te herstellen, om misschien weer te gaan werken. Maar nu weet ik: dit gaat nog wel even duren.” Toch lukt het haar om hoopvol te blijven. “Ik heb een goed team om me heen. Het komt linksom of rechtsom wel goed.”
*Diana is een fictieve naam. Haar naam is bekend bij de redactie.
De financiering van jeugdhulp vanuit de Jeugdwet is niet langer houdbaar.
De financiering van jeugdhulp vanuit de Jeugdwet is niet langer houdbaar.
Transvisie heeft vandaag een dringend beroep gedaan op diverse gemeenten en de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om deze situatie te erkennen. Zowel basis- als gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg voor jongeren staat onder druk door ontoereikende financiële middelen.
Dit jaar zijn in de regio Brabant al twee zorgaanbieders gestopt met het aanbieden van zorgtrajecten voor jongeren, waaronder cruciale genderzorg. Deze trend is zorgwekkend en bedreigt de geestelijke gezondheid van jongeren in heel Nederland.
In onze brief aan de tien grootste gemeenten in Noord-Brabant vragen wij dringend om een heroverweging van de begroting voor jeugdhulp. Hoewel gemeenten niet vrijwillig deze verantwoordelijkheid hebben opgepakt, is goede jeugdhulp een onmiskenbare plicht. Wij hopen op een constructieve dialoog tussen gemeenten en zorgaanbieders om samen tot een oplossing te komen.
Onze belangenbehartiging zal zich blijven inzetten om zowel lokaal als landelijk de noodzaak van een adequate financiering van de geestelijke gezondheidszorg voor jongeren onder de aandacht te brengen.