img_0235

Een transitie is de weg die een transgender persoon kan gaan om geheel of gedeeltelijk van geslacht te veranderen. Een geboren man gaat in transitie om vrouw te worden en een geboren vrouw gaat in transitie om verder als man door het leven te gaan. Deze weg heeft medische, psychische, sociale en juridische aspecten.

Alle informatie beschrijft algemene trends en situaties, waaruit niet zonder meer conclusies voor een individueel geval kunnen worden getrokken. Voor een juiste beoordeling van je eigen situatie, dien je dus altijd te overleggen met je huisarts of een andere professionele hulpverlener of behandelaar.

Aanpak

Als je al langere tijd rondloopt met het gevoel dat jouw genderidentiteit niet overeen komt met je biologische geslacht, en je lichamelijk zou willen veranderen, kun je je wenden tot een van de genderteams in Nederland: Amsterdam UMC (voorheen VUmc) (volwassenen en kinderen) en het UMCG in Groningen (volwassenen) of tot een van de vrijgevestigde psychologen die zich hebben gespecialiseerd in genderdysforie en die een diagnose kunnen stellen. Zie onze pagina behandelaars.

Meerdere onderzoeken hebben inmiddels uitgewezen dat bij de meeste transgender personen de lichaamstevredenheid en de lichaamsbeleving verbetert na een volledige of gedeeltelijke transitie.

Sociale transitie

Gelijktijdig met de start van de hormonen (zie medische transitie) moet je, als je dat nog niet doet, langzaam maar zeker gaat leven in de rol van het gewenste geslacht. Deze periode heet sociale transitie, vroeger ook wel real life fase genoemd. Dat houdt in dat je je familie, vrienden, werk, verdere directe omgeving, etc. op de hoogte stelt van de veranderingen die je zult ondergaan, zodat je omgeving zich daar ook op kan instellen.

De sociale transitie (verplicht tijdens de medische transitie) duurt tenminste één jaar. In die tijd blijf je je psycholoog bezoeken. Na deze periode besluit de behandelaar/het genderteam, weer op voordracht van je psycholoog, of je in aanmerking komt voor de operaties die je in het kader van je transitie kunt ondergaan. Voor de inhoudelijke beschrijving van de operaties bij transgender mannen en vrouwen, zie onze pagina ‘Operaties‘. Over het algemeen zijn meerdere operaties nodig om het gewenste resultaat te bereiken.

De sociale transitie is een fase waarin je in meer of mindere mate problemen zult kunnen hebben met je passabiliteit. De hormonen doen hun werk nog niet en de chirurgische ingrepen duren nog even.

Deze fase is ook een groeiproces. Als je hormonen gaat gebruiken ga je lichamelijk vervrouwelijken/vermannelijken en dat heeft een positieve invloed op je innerlijke beleving. Die twee kunnen elkaar versterken en daardoor je uitstraling verbeteren.

img_0224

Transgender mannen kunnen in deze periode hun borsten trachten weg te werken door het dragen van een binder of hesje en wijdere kleding. Hesjes zijn in Nederland verkrijgbaar bij Danaë, bij Alpha, en bij Astrid maar er zijn ook diverse internationale websites waar ze te koop zijn. Verder kun je broekvulling gebruiken in de vorm van een penisprothese. Deze zijn er in vele soorten, maten en prijzen. Diverse protheses zijn verkrijgbaar bij Danaë, maar ook op een aantal internationale websites. De prothese is te dragen in een onderbroek met een zakje, deze zijn te koop bij Danaë, Fundies in Arnhem of via internationale websites. En je kleding? Als je het niet precies weet, laat je dan eens adviseren in een of meer herenmode zaken.

img_0222

Transgender vrouwen gaan in deze periode experimenteren met kleding, make-up, haar (pruik of ander haarwerk) en eventueel een borstprothese. Er zijn diverse winkels waar je terecht kunt voor advies of producten (zoals: lingerie Danaë Mariposa. De Zwolse Magré biedt hulp bij de kledingkeuze van transgender vrouwen, zie het artikel in de Stentor. In Antwerpen wordt regelmatig een stijl- en adviesavond voor trans vrouwen gegeven. Sephora biedt op internet gratis make-uplessen voor transvrouwen aan. Bij ons informatiepunt zijn o.a. haarwerkateliers bekend (030 410 02 03 of mail).

Psychische transitie

Deze bladzijde is nog in ontwikkeling.

Medische transitie

De stappen die doorlopen worden zijn vastgelegd in de Standards of Care van WPATH (internationaal) en in een protocol van het ziekenhuis/de behandelaar. Overigens is de individuele wens van de betreffende transgender persoon meer en meer het uitgangspunt voor de behandeling. Sommige transgender mensen willen het hele medische traject ondergaan, anderen willen alleen bepaalde onderdelen van de transitie ondergaan.

De transitie medische bestaat uit een aantal fasen:

Aanmelding

De aanmelding kun je bij een van de op de pagina behandelaars genoemde organisaties doen. Je hebt daarbij een verwijzing van je huisarts nodig.

Intake en screening

Na je aanmelding word je op de wachtlijst geplaatst en in volgorde van aanmelding opgeroepen voor een intake of screeningsgesprek. Vooraf worden eventuele gegevens van eerdere hulpverleners opgevraagd. Doel van dit gesprek is na te gaan of iemand bij de betreffende instelling aan het juiste adres is. Als alle gegevens voorhanden zijn en kloppen en word je opgevoerd voor de diagnostische fase. Er kan sprake zijn van een (lange) wachttijd tussen de intake en de start van de diagnostische fase.

Diagnostische fase

Na een intake of screening volgt de diagnostische fase die bestaat uit een aantal psychologische en lichamelijke onderzoeken en maandelijkse gesprekken met een psycholoog. Waarom eigenlijk een psycholoog? Genderdysforie is gepubliceerd in de DSM-5. De DSM-5 is de afkorting van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, ofwel het diagnostische en statistische handboek van psychiatrische aandoeningen. Jawel, genderdysforie wordt geschaard onder psychiatrische aandoeningen. Daarom moet een psycholoog en in bijzondere gevallen een psychiater de diagnose stellen.
 
Het aantal gesprekken verschilt van geval tot geval. Meestal minimaal 5, het uiteindelijke aantal hangt af van de betreffende persoon. Je moet ook een aantal vragenlijsten invullen en een levensbeschrijving maken. In deze fase staan een aantal vragen centraal: Is er sprake van genderdysforie? Heb je een sociaal netwerk? Is je mentale draagkracht voldoende? Ben je voldoende op de hoogte van de gevolgen van de medische transitie?
Ook wil de psycholoog een gesprek met je waar een directe naaste van je bij aanwezig is (ouder, partner of andere naaste). Op het moment dat de psycholoog van mening is dat daadwerkelijk sprake is van genderdysforie, brengt hij jouw ‘specifieke’ geval in, in het genderteam. Dit team besluit of er tot de geslachtsaanpassende behandeling wordt overgegaan.

Sociale transitie en start met de hormonen

Na het besluit van het genderteam kun je aan het lange traject van de werkelijke transitie beginnen. De eerste medische stap in het transitieproces is het gaan gebruiken van cross-sekse hormonen. Hormonen die je verder je hele leven moet blijven gebruiken. Je wordt eerst onderzocht door de endocrinoloog. Je ondergaat een bloedonderzoek en eventueel een botscan. Je ondertekent een verklaring en krijgt de cross-sekse hormonen voorgeschreven.
 
Als je nog niet in de rol en het uiterlijk van het andere geslacht leeft, start je ongeveer gelijktijdig met de hormonen met je sociale transitie. Dat betekent dat je moet gaan leven in de rol en het uiterlijk van het gewenste geslacht. Sommigen ervaren deze fase als zwaar omdat het uiterlijk nog (te veel) afwijkt van het wensgeslacht. Je moet directe omgeving op de hoogte gaan stellen van je transitie (partner, kinderen, ouders, familie, buren, kennissen en vrienden, collega’s, medestudenten, etc). Regelmatig heb je overleg met je psycholoog, de endocrinoloog en de verpleegkundig consulent (Amsterdam UMC). Er wordt regelmatig een bloedonderzoek uitgevoerd om je bloedwaarden te controleren. Of je nu al wel leefde in het wensgeslacht of nu pas daarmee begint, deze fase start na de diagnostische fase en duurt tenminste 1 jaar.
 

Voorwaarden voor genderbevestigende operaties

De ziekenhuizen hanteren een aantal voorwaarden om voor een genderbevestigende operatie in aanmerking te komen:
  • diagnose genderdysforie
  • 18 jaar of ouder
  • sociale transistie van tenminste 1 jaar doorlopen
  • realistische verwachtingen over de operaties (geldt met name voor de genitale operaties)
  • geen medische contra indicaties
  • gestopt met roken enige tijd voor de operatie (periode verschilt per operatie)
  • gezond gewicht (BMI bij geslachtsoperaties 18 – 30 en bij transmannen bij borst en baarmoederverwijdering en colpectomie tussen 18 en 35).

Laat je tijdig over deze voorwaarden informeren door de betreffende chirurg.

Operatieve fase

Na ongeveer een jaar kun je beginnen met de genderbevestigende operaties. Hierover wordt overigens weer een besluit genomen door de behandelaars (genderteam). Operaties waar je aan kunt denken zijn: bij transgender mannen: verwijdering van de borsten(kan al na 6 maanden), verwijdering baarmoeder, eierstokken en (eventueel) vagina, de genitale operatie(s). Bij transgender vrouwen: de genitale operatie, eventuele borstvergroting, eventuele aangezichtscorrecties, eventuele stemoperatie, eventuele adamsappelcorrectie.
 
Voor meer informatie over deze operaties, zie onze pagina: ‘Operaties‘ met tabbladen voor de operaties van mannen en vrouwen. Over de eventuele vergoeding door de zorgverzekering, zie onze pagina ‘Zorgverzekering‘.” Als je denkt hulp nodig te hebben direct na een genderbevestigende operatie en je geen beroep kunt doen op familie, buren of vrienden, dan kun je je, mits tijdig, wenden tot het WMO-loket van de gemeente waar je woont. De gemeente kan zorgen voor tijdelijke hulp bij het huishouden en andere werkzaamheden. Soms zijn er ook voorzieningen om boodschappen te (laten) doen.

Na de transitie

Nadat de operatieve fase is afgerond, start het ‘gewone’ leven. Toch ben je niet helemaal van de doktoren, medicijnen en controles af. Regelmatig zijn er nog medische controles nodig (bloedwaarden, eventueel botdichtheid, situatie neo-vagina, etc.). Daarnaast moeten transgender mensen zich realiseren dat ze beter bepaalde bevolkingsonderzoeken moeten ondergaan. Ook als ze daar niet (meer) voor worden uitgenodigd. Zie ook onze pagina ‘na de medische transitie‘.

Juridische transitie

Het is mogelijk je voornaam en geslachtsaanduiding te laten wijzigen in de Basisadministratie persoonsgegevens (BPR). Je officiële identiteitspapieren (ID-kaart, paspoort, rijbewijs) kunnen dan aan de nieuwe situatie worden aangepast. Zie verder onze pagina ‘Juridisch‘.

En in aanvulling naast je eigen ID-kaart, paspoort, rijbewijs of OV-kaart onze genderidentiteitskaart.

Contact lotgenoten

Je kunt in contact komen met anderen uit de doelgroep door het bezoeken van een of meer van onze zelfhulpgroepen of bijeenkomsten die door andere organisaties worden georganiseerd. Voor verdere informatie zie onze categorie ‘lotgenoten’. Ook bestaan er verschillende Facebookgroepen en mailgroepen. Zie ook onze pagina ‘links’.

Vragen

Je kunt op verschillende plaatsen terecht met je vragen:

  • Je kunt een van onze zelfhulpgroepen bezoeken, zie de categorie ‘lotgenoten’.
  • Je kunt ons informatiepunt benaderen met je vragen (030 410 02 03 of via de mail).
  • Veel informatie is opgenomen onder ‘Transitie‘.