In dit hoofdstuk komen diverse onderwerpen aan de orde die belangrijk zijn na de medische transitie, zoals: periodieke controles, borstimplantaten, osteoperose, testosterron voor transvrouwen, bevolkingsonderzoeken, HIV.

Periodieke controles na afronding van de medische transitie

Het is de bedoeling dat, nadat de transitie volledig is afgerond, de transgender eenmaal per 1 of 2 jaar op controle komt bij de endocrinoloog. Daarbij wordt ook een bloedonderzoek uitgevoerd. Om de drie tot vijf jaar wordt een botdichtheidsonderzoek uitgevoerd om de staat van de botdichtheid te controleren en te kijken of er geen sprake is van botontkalking. Sinds kort heeft het VUmc contacten met andere ziekenhuizen in Nederland waar de transgender voor deze periodieke controles terecht kan en waar de hormomen kunnen worden voorgeschreven. Op de website van het VUmc vind je hier verdere informatie over.

Controle vagina bij transvrouwen

De neovagina heeft geen fysiologische barrières tegen infecties (bv. verlaagd pH) en is vatbaar voor verschillende gynaecologische aandoeningen die tevens tot veranderingen van het weefsel kunnen leiden. Neovaginale controles vanaf het eerste jaar ná de  geslachtsaanpassende ingrepen worden jaarlijks aangeboden en aanbevolen en zijn onderdeel van een verantwoorde postoperatieve zorg, mede vanwege de prostaat die niet is verwijderd. Over de intervallen voor deze zorg bestaat internationaal geen consensus. Vooralsnog worden intervallen tussen 3 – 5 jaar aanbevolen ten tijde van seksuele activiteit. De neovagina die is geconstrueerd uit darmweefsel is kwetsbaarder. Het risico op ontstekingsachtige verschijnselen, veranderingen van het weefsel of of zelfs het ontwikkelen van kwaadaardige cellen is aanwezig. Neovaginale controles worden vanaf het eerste jaar ná de ingreep jaarlijks in samenwerking met het specialisme Maag-Darm-Leverziekte, aangeboden en aanbevolen.

Vagina bij transmannen

Niet alle transmannen laten de vagina verwijderen. De behandeling met testosteron kan tot bepaalde klachten aan de vagina leiden. Transmannen moeten zich laten informeren over de mogelijke symptomen en de plaats waar ze deze klachten het best kunnen laten behandelen.

Controle plasbuis bij transmannen

De mannen die een plasbuisverlenging hebben wordt aangeraden jaarlijks een flow-residu meting laten doen bij een urologische afdeling.

Borstimplantaten

De laatste jaren is nogal wat te doen over borstimplantaten en met name die van PIP en M-implants. Er is een informatieve site van de rijksoverheid over dit onderwerp.

Osteoporose of botontkalking

Osteoporose meer is dan alleen een ontkalking van het bot daarom wordt hier verder de term osteoporose gebruikt. Een van de aandachtspunten in de gezondheid voor vooral transvrouwen is de preventie, het voorkomen, van botontkalking. Transmannen nog niet afhaken, ook voor jullie staat in dit artikel belangrijke informatie. Dat dit een belangrijk aandachtspunt is komt wel naar voren uit Belgisch onderzoek van de universiteit van Gent. Uit dit onderzoek blijkt dat transvrouwen bij aanvang van hun transitie een lagere botdichtheid hebben dan de cismannen waarmee ze zijn vergeleken. Ook hebben ze een lagere spiermassa. 16% van deze transvrouwen die zich aanmelden voor de transitie hebben osteoporose, dat is vier keer zo vaak als bij de rest van de bevolking. Gronings onderzoek laat een vergelijkbaar beeld zien. Daar wordt bij 22% van de transvrouwen osteoporose gevonden.

Het VUmc heeft enigszins andere uitkomsten gevonden bij haar onderzoek naar het effect van hormoongebruik op de botten en eventuele botontkalking. Volgens het VUmc stijgt botdichtheid na de start van hormoongebruik korte tijd, zowel bij transmannen als bij transvrouwen. Die toename duurt ongeveer 5 jaar. Daarna is er sprake van een lichte daling. Na 15 jaar is de botdichtheid weer op het niveau van voordat met het hormoongebruik is begonnen. Verder afname loopt verder gelijk met de afname van de botdichtheid die ieder mens doorloopt gedurende zijn leven. Het standaard advies om meer te bewegen en melk te drinken is een wat mager advies. Er valt in de preventie wel wat meer te doen dan dat. Osteoporose is vooral vervelend als er breuken gaan optreden in de wervels. Deze breuken herstellen niet. Het gevolg is ingezakte wervels en daardoor chronische pijn. Voorkomen is dus beter dan genezen. Met medicatie is het de afname van de botdichtheid te vertragen en soms terug te draaien. Een uitgebreid artikel over osteoporose osteoperose kun je downloaden.

Testosteron voor transvrouwen?? Nee toch ?? Wel toch !!

Vrouwen hebben vrouwelijke hormonen en mannen mannelijke. Dus transvrouwen moeten vrouwelijke hormonen krijgen en transmannen mannelijke. Dat is in ieder geval wat er vaak wordt gedacht. Maar de werkelijkheid is genuanceerder. Vrouwen hebben naast vrouwelijke hormonen ook een lage hoeveelheid testosteron nodig en mannen maken ook een klein beetje oestrogeen. Bij transmannen hoeft oestrogeen niet separaat te worden toegediend omdat het lichaam een deel van de testosteron omzet in oestrogeen. Voor de transvrouw is dat anders. Wat testosteron doet bij vrouwen is wel bekend. Vrouwen hebben testosteron nodig om fit en actief te kunnen zijn. Het is nodig voor een goede gezonde botopbouw en het maakt dat vrouwen zin krijgen, zin om wakker te worden, zin om te werken, zin om op pad te gaan en zin in seks. Als er niet genoeg testosteron aanwezig is, kan dat gevolgen hebben. De gevolgen van een tekort aan testosteron kunnen depressie, botontkalking en vermoeidheid zijn. Je hebt nergens meer zin in. Ook transvrouwen kunnen zo’n tekort oplopen. Zeker als de behandeling jong is ingezet en er nooit een hoge testosteronspiegel is geweest. Dus transvrouwen, als je je te moe voelt, nergens zin in hebt en somberheid op de loer ligt, dan wordt het misschien tijd om eens naar je testosteronwaarde te vragen. Het kan zijn dat die te laag is. Belangrijk is wel om te weten dat het niet alleen gaat om de waarde van het testosteron in het bloed maar ook om de verhouding met de andere hormonen.

Bevolkingsonderzoeken naar baarmoederhalskanker en borstkanker

Op 1 juli 2014 is een wetswijziging in werking getreden die het makkelijker maakt om in de geboorteakte de vermelding van het geslacht te wijzigen. Omdat hiermee ook de gegevens veranderen in het BRP (Basisregistratie Personen, voorheen GBA) heeft dit ook consequenties voor het wel of niet ontvangen van uitnodigingen voor de bevolkingsonderzoeken baarmoederhalskanker en borstkanker. De screeningsorganisaties ontvangen namelijk vanuit het BRP de gegevens, op basis waarvan de uitnodigingen worden verstuurd. In dit artikel vind je informatie vinden over de bevolkingsonderzoeken die voor je van belang kunnen zijn.

Transman: Een transman die een (administratieve) geslachtswijziging heeft ondergaan naar man, wordt niet meer automatisch uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker en borstkanker. Als je geen (of beperkte) geslachtsveranderende operaties hebt gehad, kun je nog steeds in aanmerking komen voor screening. Indien je deel wilt nemen aan een screening en qua leeftijd in de doelgroep valt, kun je contact opnemen met de screeningsorganisatie in jouw regio (zie hieronder). In overleg met de screeningsorganisatie kun je afspraken maken voor de screening (bij een huisarts voor een uitstrijkje en bij een ziekenhuis voor een mammogram). Je dient je voor iedere screeningsronde opnieuw aan te melden. De kosten voor de screening worden vergoed door de screeningsorganisatie.

Transvrouw: Een transvrouw die een (administratieve) geslachtswijziging heeft ondergaan naar vrouw, ontvangt voortaan een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek borstkanker en baarmoederhalskanker. Je hebt eerder nooit uitnodigingen en informatie over deze bevolkingsonderzoeken ontvangen. Meer informatie over de bevolkingsonderzoeken vind je op onderstaande websites. Indien je deel wilt nemen aan de screening naar borstkanker en qua leeftijd in de doelgroep valt, kun je contact opnemen met de screeningsorganisatie in jouw regio (zie hieronder). In overleg met de screeningsorganisatie kun je een afspraak maken voor de screening Na jouw aanmelding zul je voortaan meegenomen worden in het reguliere uitnodigingsschema voor de bevolkingsonderzoeken. De kosten voor de screening worden vergoed door de screenings-organisatie.

Uitstrijkje bij transvrouwen Veel transvrouwen gaan er vanuit dat een uitstrijkje voor hun niet nodig is. Er is immers geen baarmoederhals dus er kan daarom geen kanker ontstaan. Echter om een aantal redenen kan het wel nodig zijn om een uitstrijkje te laten maken. Als de vagina is gemaakt van penishuid dan kunnen zich wel kankers ontwikkelen die bij penishuid horen. Op de Belgische website Transgenderinfo is hierover goede informatie te vinden.

Risico: Omdat het risicoprofiel voor jou als transman of transvrouw mogelijk anders is doordat je vaak langdurig onder medische zorg staat of heeft gestaan en ingrijpende behandelingen ondergaat of heeft ondergaan, raden wij je aan om het nut van deelname te bespreken met jouw huisarts of specialist.

Meer informatie over de bevolkingsonderzoeken

Doelgroep bevolkingsonderzoeken:

  • De doelgroep voor bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker is: 30 – 60 jaar.
  • De doelgroep voor bevolkingsonderzoek borstkanker is: 50 – 75 jaar.

Meer informatie over de bevolkingsonderzoeken te vinden op de website borstkanker en de website baarmoederhalskanker Contactgegevens screeningsorganisaties:

Lees ook het artikel van de WHO over dit onderwerp Ook vanuit de WHO de waarschuwing dat het risico op kanker voor bepaalde transgenders hoger is.

Transgenders en HIV

Zowel de GGD in Nederland (met name Amsterdam) als de WHO maken zich zorgen over het risico op HIV dat transgenders in bepaalde situaties lopen. Meer info in het rapport van de WHO of neem contact op met de GGD van Amsterdam of de plaatselijke GGD. Op de website Transgenderinfopunt van TNN staat een artikel over veilig vrijen onder meer in relatie tot HIV en SOA’s met aanbevelingen en tips.