Vruchtbaarheid: het invriezen van ei- en zaadcellen bij geslachtsaanpassende behandeling

Veel transgenders hebben een kinderwens. Steeds vaker is er de wens geslachtscellen in te vriezen (voor eventuele vergoeding zie de pagina zorgverzekering), zodat deze op een later moment kunnen worden gebruikt). Reeds in de diagnostische fase moet worden nagedacht over een eventuele kinderwens. Heb je een kinderwens? Of weet je dat nog niet? Laat je goed informeren door de deskundige artsen op dit gebied over de mogelijkheden nu en de verwachte mogelijkheden in de toekomst wat betreft het gebruik van ingevroren geslachtscellen. Bij de geslachtsaanpassende operatie van transgenders worden vaak de testikels of ovaria verwijderd. Dat betekent dat door deze medische ingreep de vruchtbaarheid definitief wordt verloren. Echter de kwaliteit van de geslachtscellen gaat al achteruit na gebruik van cross-sexhormonen. Realiseer je dat je de geslachtscellen al moet laten afnemen vóór dat je met de cross-seks hormonen start. Zou je pas later tot afnemen over gaan, dan moet je tijdelijk, minimaal een half jaar, stoppen met de cross-sexhormonen om de kwaliteit van de geslachtscellen weer te verbeteren.

Transmannen

Bij transmannen zijn er meerdere mogelijkheden om een kind te krijgen:

  1. Het behouden van de baarmoeder en eierstokken, tijdelijk stoppen met de testosteron, zwanger worden en een kind baren en daarna weer starten met testosteroninname.
  2. Het invriezen van eicellen voordat met hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van testosterron. In dit geval zal een vrouw/draagmoeder een IVF-achtige behandeling moeten worden ondergaan om een kind te krijgen. Dit is een dure, ingrijpende behandeling.
  3. Het invriezen van een deel van de eierstok voordat met testosteron wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van testosteron. Deze ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen. Op dit moment kan een eierstok alleen nog teruggeplaatst worden bij de persoon zelf. Bij deze techniek hoopt men dat in de toekomst andere toepassingen mogelijk zijn.

Transvrouwen

Bij transvrouwen zijn er meerdere mogelijkheden om semen af te nemen, voordat de testis zijn verwijderd:

  1. Semen via een zaadlozing afnemen en invriezen voordat met de hormonen wordt begonnen (dit is een niet zo dure behandeling). Indien reeds met vrouwelijke hormonen is gestart, tijdelijk stoppen met de hormonen (3 – 6 maanden) waarna de ontwikkeling van spermacellen weer op gang komt.
  2. Het aanprikken van de testis voordat met vrouwelijke hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van vrouwelijke hormonen.
  3. Het afnemen van weefsel uit de testis en invriezen voordat met de vrouwelijke hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik vrouwelijke hormonen. Deze semen kunnen worden gebruikt om een vrouwelijke partner te insemineren of een draagmoeder te insemineren.

Wordt de behandeling vergoed?

Over het invriezen van geslachtscellen hebben verschillende misverstanden bestaan. Diverse zorgverzekeraars wezen deze behandeling voor transgenders af. Inmiddels heeft het Zorginstituut NL zich over deze kwestie uitgesproken. ZiN heeft in in het ‘Overzicht zorgactiviteiten met aanspraakcode Zvw’ van 22 december 2016 op de laatste pagina gemeld dat: “In lijn met ons rapport (2012) behoren, indien bij vastgestelde transseksualiteit verlies van reproductieve functie zal optreden, tot de te verzekeren prestaties: vitrificatie en opslag van eigen eicellen en spermacellen. Er is medische indicatie nodig. Dit overzicht is op de website van ZiN te downloaden.

ZiN heeft verder onlangs de voorwaarden in het DBC systeem aangepast. Er staat nu: ‘Het verzamelen, invriezen en bewaren van semen is een te verzekeren prestatie, indien verzekerde een interventie ondergaat die gepaard gaat met het risisco op subfertiliteit of infertiliteit. Dit geldt ook als bij vastgestelde transseksualiteit verlies van reproductieve functie zal optreden’. Voor transmannen is de regeling hetzelfde.

Momenteel wordt het bewaren van geslachtscellen door de zorgverzekeraar vergoedt tot maximaal 2 jaar. Daarna kunnen de cellen langer bewaard worden, maar dan op eigen kosten. Deze kosten zijn overigens niet heel erg hoog ca. € 60,- per jaar.

Laat je wel goed informeren over de medische mogelijkheden van het gebruik van ingevroren geslachtscellen.