Eerst onderzoek

Het voorschrijven van cross-sexhormonen gebeurt door een endocrinoloog. Voordat je kunt beginnen met de hormonen, wordt eerst uitgebreid bloed- en urineonderzoek gedaan. Dit is om te controleren of je lichamelijk gezond bent en of er geen lichamelijke bezwaren tegen het gebruik van vrouwelijke hormonen zijn. De uitslag van het onderzoek krijg je te horen tijdens een gesprek met de endocrinoloog. Als er geen afwijkingen zijn gevonden bij het bloed- en/of urineonderzoek, schrijft de endocrinoloog je een recept voor vrouwelijke hormonen voor. De endocrinoloog bepaalt in overleg met jou welke vorm je krijgt voorgeschreven.

Hormonen bij transvrouwen

De behandeling bij trans vrouwen bestaat meestal uit medicatie die de productie van testosteron afremt waaraan oestrogenen worden toegevoegd. Het afremmen van de testosteronproductie is alleen nodig bij pre-operatieve transseksuele personen, want na de vaginoplastie zijn de bronnen van testosteronproductie, de teelballen, niet meer aanwezig. Onder invloed van de hormonale behandeling zullen geleidelijk aan de mannelijke geslachtskenmerken verdwijnen en meer vrouwelijke kenmerken ontstaan. Na geslachtsaanpassende chirurgie zijn bij afwezigheid van contra-indicaties levenslang oestrogenen noodzakelijk.

Anti-androgenen

Anti-androgenen remmen de testosteronaanmaak en/of blokkeren de testosteronreceptor. De gewenste effecten zijn vermindering van het libido (minder spontane erecties), minder lichaamsbeharing en stopzetting van het proces van mannelijk haaruitval. Vrouwelijke hormonen hebben ook effect op de seksualiteitsbeleving. Bijwerkingen die gerapporteerd worden zijn vermoeidheid, lusteloosheid, spierzwakte en, zoals verwacht, onvruchtbaarheid. Meestal wordt cyproteron-acetaat gebruikt in een dosering van 50 mg per dag. Androcur® of Cyproplex®.

Oestrogenen

Oestrogenen onderdrukken ook de testosteronproductie en leiden tot vervrouwelijking: borstgroei, zachtere huid, veranderende vetverdeling, toenemende emotionaliteit. De stem wordt niet beïnvloed. Ook is er vaak slechts een beperkt effect op de mannelijke baardgroei. Dan kan laser- of elektrische epilatie nodig zijn. De lichaamsbeharing ter hoogte van andere lichaamszones reageert doorgaans beter op de behandeling. Op jonge leeftijd wordt vaak een orale vorm van oestrogenen voorgeschreven, op gevorderde leeftijd wordt een transdermale vorm voorgesteld (gel of pleister). Er zijn geen voordelen verbonden aan het toevoegen van progesteron aan de behandeling, kans op bijwerkingen wordt alleen maar groter.

Effecten vrouwelijke hormonen

De meest voorkomende effecten van een hormoonbehandeling bij transvrouwen, zijn:

  • de gewenste borstontwikkeling
  • opvliegers
  • (meer) emotioneel gedrag
  • verminderde seksuele interesse.
  • een vrouwelijk patroon van vetverdeling
  • verlies van spiermassa.

Bijwerkingen

De belangrijkste bijwerking van oestrogenen is het toegenomen risico op trombose (bloedklonters). Bloedklonters komen voornamelijk voor bij vrouwen die roken. Daarom is stoppen met roken een essentieel element in de behandeling.

Stoppen met de hormonen voor een operatie?

Bij transvrouwen blijkt er een licht vergrote kans op trombose. Deze kans is net zo groot als de kans die cisvrouwen hebben die de anticonceptiepil slikken. Deze vrouwen hoeven in de praktijk, over het algemeen, niet te stoppen met het innemen van de pil. Het VUmc wil dit ook doorvoeren voor transvrouwen. Dat betekent dat ook zij gewoon de hormonen kunnen blijven gebruiken. Het VUmc meldt dat er door het licht vergrote risico, geen absoluut antwoord mogelijk is. Toch acht men het risico op trombose acceptabel naast het feit dat de gevolgen van 6 weken stoppen met hormonen vrij groot kunnen zijn. Let op: er kunnen hier wel uitzonderingen op zijn. Er moet wel gestopt worden met de hormonen in speciale situaties bv. als er een erfelijke aanleg is op trombose of als iemand al eerder een trombose heeft gehad.

pillen

Mag mijn huisarts hormonen voorschrijven?

In principe is het antwoord: ‘ja’, maar…. De standaardmedicatie voor man-naar-vrouw transseksuelen bestaat uit een combinatie van geneesmiddelen die een huisarts ook voor andere aandoeningen kan voorschrijven. Huisartsen zijn meestal wel op de hoogte van de (bij)werkingen voor de aandoeningen waarvoor deze medicijnen zijn ontwikkeld, maar vaak zijn ze niet bekend met het voorschrijven van deze middelen aan transseksuelen. Enkele van de bijwerkingen van deze middelen zijn juist voor transseksuelen van belang. De middelen worden dan gegeven met een andere bedoeling dan waarvoor ze zijn ontwikkeld. De meeste huisartsen zijn onbekend met transseksuelen en zullen daarom terughoudend zijn met de verstrekking van cross-sexhormonen en meestal beginnen ze er in principe niet aan. Voor de huisarts zal de reden waarom je naar hem komt zeker meewegen. De huisarts zal onderzoeken waarom je voor hormonen bij hem komt? Ben je afgewezen door het genderteam? Dan zal er geen huisarts zijn die jou hormonen geeft.

Het is echter wel een mogelijke oplossing voor genderdysfore mensen die zich tussengender voelen en geen hormonen voorgeschreven kunnen krijgen via het genderteam. Wil je op eigen houtje dokteren? Of duurt het je te lang bij het genderteam? Ook dit zal je huisarts willen weten. Dus je zult hem moeten overtuigen van jouw wensen en van het feit dat het goed voor jou zal zijn. Als er geen psychologische diagnose heeft plaatsgevonden, is het risico groter dat je met de lichamelijke, psychologische en sociale gevolgen niet goed kunt omgaan. Wie gaat jou bij het hormoongebruik begeleiden? Verder mis je wel een uitgebreid bloedonderzoek, urineonderzoek en botdichtheidsmetingsonderzoek zoals in het VUmc of het UMCG wordt uitgevoerd. Tenzij je huisarts dit natuurlijk ook allemaal regelmatig laat onderzoeken. De huisarts is echter niet goed op de hoogte van de veranderende bloedwaarden en waar hij die precies op moet controleren en letten.

Kan ik niet gewoon hormonen bestellen via internet, of van een vriendin gebruiken?

Soms horen we dat mensen zelfstandig starten met crosssexhormonen. Maar weet je wel welke gezondheidsrisico’s het gebruik van crosssex hormonen met zich meebrengen? Als je geen hoge bloeddruk hebt, geen hartklachten, nier- of leverproblemen of trombose hebt (gehad) en geen verhoogd cholesterol hebt, kortom als je goed gezond bent, dan zullen er waarschijnlijk minder gezondheidsrisico’s zijn, mits je voldoende beweging neemt. Maar je mist wel een uitgebreid bloed-, urine- en botdichtheidsmetingsonderzoek zoals in het VUmc of het UMCG wordt uitgevoerd voordat je met deze hormonen start en gedurende de tijd dat je deze hormonen gebruikt. Dat betekent dat er geen 0-meting is en er ook niet bijgestuurd kan worden. Het gebruik van crosssexhormonen heeft onomkeerbare lichamelijke gevolgen en kan gevolgen hebben voor je vruchtbaarheid. Als je er toch aan wilt beginnen, bereid je er dan goed op voor en informeer je uitgebreid over de werking en de bijwerkingen, maar realiseer je wel dat je bij problemen moeilijk hulp zult krijgen.

In het door Transvisie uitgevoerde onderzoek naar de zorg voor transgenders in Nederland  bleek, dat als gevolg van de lange wachttijden, (patiënten wachten gemiddeld 1,5 tot 2 jaar op hulp) 26% van de transvrouwen naar zelfmedicatie grijpen, met ernstige complicaties als gevolg. Uit het onderzoek blijkt dat een kwart van de transgenders met zelfmedicatie ernstige medische problemen ondervond: hartkloppingen, depressies, extreme botontkalking, angstaanvallen, slaapproblemen en in één geval zelfs een herseninfarct. In een overleg tussen Transvisie en het VUmc op 6 september 2016 heeft het VUmc toegezegd dat indien een trangender die aan zelfmedicatie doet in traject komt bij het VUmc bekeken zal worden of de transgender zichzelf hiermee niet in ernstige medische problemen brengt. In geen geval is zelfmedicatie een reden om eerder dan de periode als opgenomen in het protocol hormonen te gaan voorschrijven!