header_jongeren_06

In Nederland kunnen transgender kinderen en jongeren vroeg onderzocht en afhankelijk van de leeftijd behandeld worden. Er zijn meerdere behandelaars in Nederland waar een gedeeltelijke of volledige medische transitie mogelijk is. Zie ook onze pagina ‘behandelaars’.

Alle informatie beschrijft algemene trends en situaties, waaruit niet zonder meer conclusies voor een individueel geval kunnen worden getrokken. Voor een juiste beoordeling van je eigen situatie, dien je altijd te overleggen met je huisarts of een andere professionele hulpverlener of behandelaar.

Als je met een deskundige wilt spreken omdat de genderidentiteit van je kind niet overeen komt met het biologische geslacht, kun je je wenden tot meerdere behandelaars in Nederland, zoals het Amsterdam UMC, Het Radboud Ziekenhuis in Nijmegen of tot een van de vrijgevestigde psychologen die zich hebben gespecialiseerd in genderdysforie bij kinderen en jongeren en die een diagnose kunnen stellen, zie voor meer informatie onze pagina ‘behandelaars‘.

Sociale transitie is het gaan leven in een andere rol dan de rol die bij de geboorte aan het kind of de jongere is toegewezen. Dat kan de rol van het andere geslacht zijn of juist een genderrol die meer los staat van beide geslachten, zie ook onze pagina ‘Coming out‘. Veel kinderen gaan op jongere leeftijd al leven in de geslachtsrol die overeenkomt met hun genderidentiteit. Mocht dat nog niet het geval zijn dan moet de sociale transitie gelijktijdig starten met het beginnen met cross-sekse hormonen.

expressie_haar_transmasculien_02

Meerdere onderzoeken, zowel nationaal als internationaal, hebben aangetoond dat bij de meeste transgender kinderen en jongeren de psychische gesteldheid verbetert als ze kunnen en mogen zijn wie ze zijn. Een aantal internationale onderzoeken staan genoemd op onze pagina ‘Wetenschap’.

Het medisch behandelen van kinderen en jongeren bestaat, naast psychologische diagnosestelling en begeleiding, alleen uit het geven van puberteitsremmers op het moment dat de puberteit intreedt. Het verstrekken van geslachtshormonen (cross-sekse hormonen) gebeurt (onder voorwaarden) pas vanaf het 15e jaar en operaties worden, met uitzondering van de verwijdering van de borsten bij transgender jongens, niet voor het 18e jaar uitgevoerd. Op deze pagina gaan we in op de verschillende stappen in dit proces:

Aanmelding

Je kunt je kind aanmelden bij een van de op de pagina behandelaars genoemde organisaties. Je hebt daarbij een verwijzing van je huisarts nodig.

Intake fase

Na aanmelding vindt er meestal een intake plaats. Na de intake is er meestal een wachtperiode. Daarna worden verdere gesprekken om een diagnose te kunnen stellen.

Diagnostische fase

  • In de diagnostische fase zijn er meerdere gesprekken met een psycholoog of een psychiater. Deze gesprekken zijn met het kind en soms met de ouder(s) en het kind. Bij het kind worden testen afgenomen. Ook de ouders krijgen diverse vragenlijsten in te vullen. Bij (zeer) jonge kinderen wordt gespeeld en getekend om een indruk te krijgen van hun belevingswereld. Ouders en het kind kunnen in deze fase te maken krijgen met verschillende hulpverleners. Veelal wordt een behandelaar als contactpersoon of coördinator aangewezen. Als je tijdens deze fase vragen hebt, dan kun je deze persoon aanspreken.
  • Het diagnosticeren van kinderen is een vak apart en wordt door getrainde mensen gedaan. Daardoor kan er een wachttijd zijn. Gevolg is dat de diagnostische fase soms lang duurt. Omdat dit een fase is waarin er voor het kind en de ouders vaak een hoop onrust is, kan dit heel vervelend zijn. De lengte van de diagnostische fase kan verschillen per behandelaar.
  • De diagnostische fase wordt om een aantal redenen heel zorgvuldig uitgevoerd. Er zijn veel vragen te beantwoorden. De kinderen staan op een ingewikkelde manier in het leven. Om die reden is het goed dat er zorgvuldig gekeken wordt naar het kind. Wat zijn de sterke en zwakke kanten van dit kind? Hoe reageert de omgeving erop? Hoe gaat het op school? Hoe is de opvang in het gezin en in de verdere familie? Zijn er nog andere zaken aan de hand, bv. depressie, ADHD, autisme of problemen met leren?
  • Na afloop van de diagnostische fase er een gesprek met het kind en de ouders. Hierin worden de resultaten en de eventuele diagnose besproken. Als verdere begeleiding nodig is wordt bekeken waar dat het beste kan gebeuren. Het Amsterdam UMC (VUmc) bv. doet alleen de diagnose, maar begeleidt niet zelf het hele proces waar ouders en kind voor staan. Andere behandelaars begeleiden dit proces meestal wel. Zie voor psychologen die dit proces kunnen ondersteunen onze pagina ‘behandelaars‘ tabblad ‘psychologische ondersteuning’. Ook bij ons zie contactgegevens zijn adressen bekend.

Stand still fase

Nadat een eventuele diagnose is gesteld, worden geen medische behandelingen bij het jongere kind gestart. Pas als het kind in de puberteit komt kunnen puberteitsremmers worden gegeven. Cross-sekse hormonen worden niet voor de leeftijd van 15 jaar verstrekt en van operaties is pas sprake na het 18e levensjaar, met uitzondering van de borstoperatie bij trans jongens die al op 16 jarige leeftijd kan plaatsvinden. Ouders en/of kind kunnen tijdens de stand still periode psychische ondersteuning krijgen van andere behandelaars als gespecialiseerde (GGZ) instellingen. Zie onze pagina behandelaars, het tabblad psychologische ondersteuning. Informeer bij ons via telefoon of e-mail, zie contactgegevens, of er nog behandelaars zijn bijgekomen. Of een kind in deze periode een sociale transitie doormaakt en (meer en meer) gaat leven in het wensgeslacht is afhankelijk van de keuze van het kind en de ouders.

Hormonen: puberteitsremmers

De hormonale behandeling bij jongeren kent twee fasen:

  1. het geven van puberteitsremmers, en
  2. het geven van cross-sekse hormonen.

Op deze pagina wordt ingegaan op fase 1. In het hoofdstuk ‘hormonen cross-sekse’ wordt ingegaan op fase 2.

Pas vanaf het intreden van de puberteit en nadat het kind tenminste 11 jaar is, kan er worden gestart met een hormonale behandeling in de vorm van puberteitsremmers (de zgn. reversibele GnRH anologe behandeling). Voor die tijd bestaat de hulp uit psychologische hulp en het begeleiden van het kind/jongere en ouders in het omgaan met de genderdysfore gevoelens en de problemen die daaraan gerelateerd (kunnen) zijn.

Er zijn drie redenen om met puberteitsremmers te beginnen:

  1. Het geeft de jongere meer tijd om de genderidentiteit te ontdekken, omdat de remmers de ontwikkeling van de geslachtskenmerken remt. Daardoor ontstaat de kans om uit te zoeken in welke richting het gendergevoel zich ontwikkelt.
  2. Het gebruik van puberteitsremmers ondersteunt de eventueel latere transitie, aangezien verhinderd wordt dat primaire en secundaire geslachtskenmerken (verder) tot ontwikkeling komen (denk aan: borstgroei, groei testes/penis, baard in de keel, spier/vetverdeling, baard, verdere beharing, etc.).
  3. Het gebruik van deze puberteitsremmers is omkeerbaar (reversible).

Als het kind/de jongere aantoonbaar in de puberteit komt en het heeft gevraagd de geslachtsontwikkeling van het geboortegeslacht te stoppen en de ouders en behandelaars daarmee akkoord zijn, kan gestart worden met puberteitsremmers. Het tijdstip van het opstarten van de behandeling met puberteitsremmers wordt bepaald door tenminste de leeftijd van 11 jaar en het intreden van de puberteit in het Tanner stadium 2, waarbij de productie van geslachtshormonen op gang komt en secundaire geslachtskenmerken zichtbaar worden. Dit verschilt bij jongens en meisjes en van kind tot kind. Het ontwikkelingsstadium is dus leidend. Er is geen hormonale behandeling mogelijk of nodig voordat de puberteit start. De behandeling kan dus pas starten als het kind tenminste 11 jaar is en vanaf Tanner stadium 2.

De endocrinoloog/kinderarts onderzoekt in welke ontwikkelingsfase (Tanner stadium) de jongere zich bevindt en welke behandeling geschikt is door onderzoek te doen aan het lichaam en door de hormonale bloedwaarden vast te stellen. Voor meisjes schommelt het intreden van de puberteit tussen 8 en 13,5 jaar. Start van de puberteit valt af te lezen aan de borstontwikkeling, de groei van de baarmoeder, een algemene groeiversnelling, een toename van de botontwikkeling, de vrouwelijke lichaamsvetverdeling en de hormoonwaarden in het bloed. Voor jongens wordt er gekeken naar het volume van de testis, die 4 ml moet zijn, wat ergens tussen 9 en 14,5 jaar is en verder de groei van het lichaam, toename botontwikkeling en hormoonwaarden in het bloed.

Meestal wordt Decapeptyl via injecties toegediend. Er bestaat een maandelijkse en driemaandelijkse variant.

Nadat de behandeling met puberteitsremmers is gestart volgt de endocrinoloog/kinderarts de verdere puberteitsontwikkeling, de hormonale therapie, de botontwikkeling en de groei. Behandeling met puberteitsremmers is omkeerbaar en dus niet definitief. Indien er gestopt wordt, wordt het oorspronkelijke puberteitsproces gewoon weer opgestart. Uit de praktijk blijkt dat de reacties op de lichaamsveranderingen bij de intrede van de puberteit vaak intens zijn en soms ook ‘verrassend’, soms zorgt de intrede van de puberteit voor een verandering in de genderidentificatie.

Hormonen: cross-sekse hormonen

Jongeren die 15 jaar of ouder zijn en die zijn gediagnosticeerd als genderdysfoor, kunnen geslachtshormonen krijgen van het wensgeslacht (cross-sekse hormonen), onder de voorwaarde dat ze al minimaal 2 jaar puberteitsremmers hebben gebruikt. Omdat deze hormonen hetzelfde zijn als die voor volwassenen wordt voor de beschrijving verwezen naar pagina ‘hormonen‘ voor volwassenen met de tabbladen voor transgender mannen en voor transgender vrouwen.

Chirurgische behandelingen

Genderbevestigende operaties worden pas uitgevoerd als de jongere 18 jaar of ouder is. Een uitzondering geldt voor de borstenverwijdering bij transgender jongens die al op 16 jarige leeftijd kan worden uitgevoerd. De genderbevestigende operaties worden hier niet verder beschreven, omdat ze gelijk zijn aan de operaties bij volwassenen. Zie de pagina ‘Operaties‘, met informatie over operaties bij transgender mannen en bij transgender vrouwen.

Voor informatie over de vergoeding van de behandelingen wordt verwezen naar de pagina ‘Zorgverzekering-vergoedingen‘ en de pagina ‘Fiscaal‘.

Voor informatie over de juridische geslachts- en voornaam wijziging zie onze pagina ‘Juridisch‘.

Je kunt in contact komen met andere ouders en jouw kind of jongere met andere kinderen of jongeren die zich hetzelfde voelen en meemaken door contact op te nemen met onze medewerkers van ‘Genderkind en ouders‘ (Go) en het bezoeken van een of meer van hun bijeenkomsten. Voor verdere informatie zie onze categorie ‘onderling contact’, de pagina van Go met informatie over bijeenkomsten voor ouders, kinderen en andere familieleden en speciaal de pagina van Go voor jongeren.

Je kunt op verschillende plaatsen terecht met je vragen:

  • Je kunt de bijeenkomsten van Go bezoeken, zie de pagina van Go.
  • Je kunt een medewerker van Go telefonisch benaderen, zie voor het nummer de pagina van Go.
  • Je kunt ons bellen of e-mailen, zie contactgegevens.
  • Je kunt het boekje ‘Hoera, een mensje! praktische leidraad voor ouders en leerkrachten bij ons bestellen.
  • Veel informatie is opgenomen onder de categorie ‘Transitie‘ op deze website.