Geslacht- en naamswijziging in de Basisregistratie persoonsgegevens

Op 1 juli 2014 is de Transgenderwet (zie voor uitleg over deze wet onder aan deze pagina) in werking getreden. Vanaf dat moment is het makkelijker geworden om je voornaam en geslacht te wijzigen in de Basisregistratie persoonsgegevens (BRP, vervangt het GBA). Je moet daarvoor minimaal 16 jaar zijn.

Deskundigenverklaring

Voor deze wijziging in de BRP heb je een “deskundigenverklaring” nodig, deze wordt afgegeven door een daartoe aangewezen deskundige. Deskundigen zijn medici en psychologen die volgens een bepaald protocol weken en aan diverse eisen voldoen. Een van de eisen is dat ze een speciale training hebben gevolgd. Medewerkers van de het VUmc Amsterdam, het UMCG Groningen en psychologen van de Psycho Informa Instellingen hebben deze training gevolgd en kunnen de deskundigenverklaring afgeven. In de toekomst gaan meer deskundigen de training volgen. Welke deskundigen bevoegd zijn, is te vinden in het BIG-register. De patiëntenorganisatie behoort niet tot de groep deskundigen die een deskundigenverklaring mag afgeven.

In de Memorie van Toelichting bij de wet wordt ingegaan op de deskundigenverklaring en de daaraan te stellen eisen. De zelfdiagnose van de transgender is leidend. De deskundige richt zich op feiten of omstandigheden die de duurzame overtuiging van de betreffende persoon bevestigen. Genderexpressie geldt als belangrijke indicator. Als voornaamste redenen voor de deskundigenverklaring wordt genoemd: het voorkomen dat de wens tot wijziging van het geslacht in de geboorteakte is ingegeven door een ‘psychiatrische stoornis’ van de verzoeker en het voorkomen van identiteitsfraude. De deskundige bespreekt met je wat de gevolgen zijn van de verandering van je geslacht in de BRP en moet vaststellen of je alles goed begrijpt. Als je goed begrijpt wat een en ander voor je betekent, geeft de deskundige de deskundigenverklaring af. De rijksoverheid heeft een informatieblad over dit onderwerp uitgegeven.

Kosten

Er zijn kosten verbonden aan het verkrijgen van de deskundigenverklaring. Het VUmc heeft de aanvraagprocedure voor de verklaring op de website staan. Het ziekenhuis vraagt aan iedereen € 65 voor het ‘administratief afgeven’ van de verklaring. Mensen die niet in behandeling zijn of zijn geweest bij het ziekenhuis betalen daarnaast € 250,- voor het/de gesprek(ken) met de deskundige. Wat de andere organisaties vragen is niet bekend bij de patiëntenorganisatie. Iedereen is vrij om zelf een organisatie te kiezen, maar het is veelal wel goedkoper om de verklaring aan te vragen bij de organisatie waar je in behandeling bent (geweest). De kosten van de deskundigenverklaring worden niet vergoed door de Zorgverzekering, maar in bepaalde gevallen (laag inkomen) misschien wel via de Bijzondere Bijstand van de gemeente.

Online aanvragen deskundigenverklaring bij VUmc

Bij het VUmc kun je de deskundigenverklaring online aanvragen, zie hier,  je kunt er ook het aanvraagformulier online invullen. Bij het UMCG kun je een mail sturen.

Wijziging BRP

Alle transgenders van 16 jaar en ouder kunnen met een getekende deskundigenverklaring die niet ouder is dan 6 maanden het BRP laten wijzigen. Je moet daarvoor naar de gemeente waar je bent geboren. De ambtenaar van de Burgerlijke Stand maakt een aantekening op je geboorteakte. Je kunt op hetzelfde moment ook je voornamen wijzigen. Deze veranderingen zijn kosteloos. Eventuele legeskosten en/of verzendkosten moeten wel worden voldaan. Vervolgens wordt dit verwerkt in de BRP en daarna kun je een nieuw identiteitsbewijs of paspoort en rijbewijs aanvragen. Hier zijn wel kosten aan verbonden.

  • Let op: Gemeenten moeten formeel die veranderingen in de BRP doorgeven aan naaste verwanten zoals ouders, partners, ex-partners en kinderen, omdat jouw wijziging voor hun gevolgen heeft. Niet alle gemeentes doen dat of doen dat direct. Zie ook onder ‘Familierechtelijke gevolgen voor gerelateerden als ouders, eerdere partner of echtgenoot en kinderen vanaf 16 jaar’.
  • Let op: De oorspronkelijke (geslachts)gegevens blijven in het BRP bewaard onder historische gegevens en komen naar voren bij bijvoorbeeld een huwelijk. Deze gegevens zijn dan ook in te zien vanuit het buitenland. Ook in landen waar dat zeer onwenselijk is. De transgender kan het college van B&W van de woongemeente schriftelijk verzoeken om deze historische gegevens definitief te verwijderen.
  • Let op: Wanneer de historische gegevens eenmaal zijn verwijderd kunnen deze later niet meer worden hersteld! Als je nog zwanger wilt worden kun je deze gegevens beter niet laten verwijderen.

Familierechtelijke gevolgen bij huwelijk en kinderen

In de wet is een artikel opgenomen dat bepaalt dat de op het moment van wijziging van geslacht en namen, bestaande familierechtelijke betrekkingen, zoals huwelijk en kinderen etc. en daaruit voortvloeiende rechten, bevoegdheden en verplichtingen niet veranderen.

Familierechtelijke gevolgen voor gerelateerden als ouders, eerdere partner of echtgenoot en kinderen vanaf 16 jaar

De wijziging van het geslacht en de naam van een transgender in de geboorteakte en in de BRP werkt automatisch door naar gerelateerden en hun eigen registratie. Voorbeeld een ex partner, oorspronkelijk getrouwd met een man, staat na wijziging geregistreerd als partner van een vrouw, en een vader van een dochter staat geregistreerd als vader van een zoon. Daarom wordt een in de titel genoemde gerelateerde van een transgender, of de trangender dat nou wil of niet, op de hoogte gebracht van een wijziging van het geslacht van een bepaalde transgender. Voor deze mededeling staat in de wet geen termijn genoemd. Iedere gemeente gaat hier anders mee om.

Indien een gerelateerde de doorgevoerde wijziging in zijn eigen persoonsgegevens niet wenst, kan deze gerelateerde op basis van Wet BRP artikel 2.57, lid 4 verzoeken in zijn persoonsgegevens deze wijzigingen ongedaan te maken. Hierbij moet dus wel onderscheid gemaakt worden tussen de burgerlijke stand en de basisregistratie personen (BRP). In de burgerlijke stand wordt de geboorteakte van de betrokken transgender aangepast. Die aanpassing wordt automatisch doorgegeven aan de BRP. Dat betreft zowel de gegevens van de betrokken transgender, als de gegevens van de bovengenoemde gerelateerden. Alléén de aanpassing van de gegevens van deze gerelateerden kan op verzoek van een gerelateerde worden teruggedraaid. Dit bezwaar laat de wijziging van de transgender verder onaangetast.

Wijziging rijbewijs, paspoort en ID-kaart  

Zodra de BRP is gewijzigd zijn je oude paspoort, rijbewijs en ID-kaart formeel ongeldig geworden en zou het gebruik ervan zelfs strafbaar kunnen zijn. Je bent er zelf verantwoordelijk voor dat ook op je ID-kaart, rijbewijs en/of paspoort de juiste geslachtsaanduiding en de juiste namen staan vermeld. Wacht dus niet te lang en vraag snel je nieuwe documenten aan. Omdat de bestanden tussen gemeente en RDW niet real time gegevens uitwisselen adviseren we wel om een dag of twee te wachten met de aanvraag voor een nieuw rijbewijs, anders kan het voorkomen dat het RDW je rijbewijs direct weer ongeldig verklaart. Blijkt het nieuwe rijbewijs door de RDW als ongeldig te zijn verklaard, vraag dan de gemeente te bellen naar de RDW om dit op te lossen, alleen de gemeente kan dit doen, dit kun je niet zelf. Je nieuwe rijbewijs zelf is goed, maar de RDW heeft het in de eigen administratie als ‘ongeldig’ aangemerkt/genoteerd. Hoewel gemeenten vinden dat je in persoon moet verschijnen om de wijzigingen in het BRP te laten doorvoeren, staat dat niet expliciet in de wet. Er is inmiddels een gemeente die genoegen heeft genomen met het toezenden van de documenten. Je zou het kunnen overwegen en eventueel proberen. Afhandeling duurt natuurlijk wel langer.

Wijziging diploma’s  

De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) levert op verzoek vervangende documenten voor behaalde diploma’s. DUO heeft hierover goede informatie op haar website staan. Diploma’s van het MBO, HBO en WO moeten over het algemeen worden gewijzigd bij de onderwijsinstelling die het diploma heeft afgegeven. Indien de naam is gewijzigd als gevolg van een geslachtsaanpassing dan worden deze documenten gratis! verstrekt door DUO. Ervaar je problemen dan kun je overwegen contact op te nemen met een van de antidiscriminatiebureaus. Deze kunnen onder meer bemiddelen bij opleidingsinstituten.

Een MBO diploma kun je laten vervangen bij de opleiding waar je dat diploma hebt behaald. Daar kan men er moeilijk over doen, omdat de school van mening is dat ze dit niet zouden mogen doen. In principe is dat ook zo, om fraude te voorkomen. Echter voor transgenders is een uitzondering gemaakt. De toenmalig minister van OCW, Marja van Bijsterveldt, heeft een brief gestuurd naar alle MBO opleidingen, dat zij aan transgenders een passend vervangend getuigschrift (diploma) moeten verstrekken. Het oude diploma wordt dan ingenomen, om fraude te voorkomen. Lees de brief aanpassing getuigschrift.

In de Memorie van Toelichting op Transgenderwet onder 4.2. staat een passage over het wijzigen van de naam van transgenders op onderwijsdiploma’s. Ook het College voor de Rechten van de Mens besteedt aan dit onderwerp aandacht op haar website. Daaruit blijkt dat opleidingen verplicht zijn, voor zover men hiervoor niet terecht kan bij DUO, transgenders een vervangend diploma te verstrekken.

Wijziging overige documenten  

Het kan zijn dat andere officiële documenten waar naam (voorletters) en geslacht op staan ook moeten worden aangepast, denk bv aan kentekenbewijzen etc. Zeker als de letters van de voornamen zijn gewijzigd. Geadviseerd wordt in het specifieke geval zelf navraag bij de betreffende instantie te doen.

In het buitenland geboren?  

Ben je in het buitenland geboren, dan heb je je geboorteakte uit je geboorteland nodig, tenzij deze geboorteakte al in Nederland is ingeschreven. Je gaat met de deskundigenverklaring en eventueel je geboorteakte naar de afdeling Burgerzaken in Den Haag. Hoe dat werkt staat op de website van de Gemeente Den Haag Daar worden je geslacht en eventueel je voornaam aangepast in de BRP. Er ontstaat nu wel een verschil tussen de registratie in je geboorteland en de registratie in Nederland. Je buitenlandse paspoort kan niet worden veranderd. Dit kan dus nog steeds voor problemen zorgen op al die plekken waar je een paspoort nodig hebt.

Wat staat in de Transgenderwet?  

In de Transgenderwet (wettekst zie onze pagina ‘Regelgeving‘) worden geen medische voorwaarden meer gesteld aan het veranderen van je geslacht in je geboorteakte. Dat betekent dat je geen geslachtsaanpassende behandelingen hoeft te ondergaan om je juridische geslacht te kunnen veranderen. Ook is de gang naar de rechter niet meer nodig. Met de verklaring van één deskundige, waarvoor een beperkt aantal deskundigen in aanmerking komt, kan de transgender naar de afdeling Burgerzaken van de gemeente. Na het overleggen van de deskundigenverklaring voert de ambtenaar van de burgerlijke stand de wijzigingen door evenals, indien gewenst, het wijzigen van de voornamen.

Bestaande familierechtelijke betrekkingen veranderen niet. In een ander artikel van de wet staat dat transgender mannen en vrouwen die na de aanpassing van hun geslacht in de geboorteakte een kind baren of verwekken, de juridische moeder respectievelijk vader van het kind zijn overeenkomstig het geboortegeslacht van de ouder. De transgender ouder die biologisch de verwekker van het kind is en reeds daarvóór haar juridische geslacht naar vrouw heeft veranderd, kan nog juridisch moeder worden op het moment dat de wet omtrent het lesbisch meemoederschap is aangenomen. Op deze manier heeft elk kind bij geboorte tenminste één juridische ouder, te weten een moeder.

Overbodige sexeregistratie

In opdracht van de Tweede kamer is er een rapport (M-V en verder) gemaakt door het Ministerie van Veiligheid en Justitie over de sekseregistratie van transgenders. Het rapport doet verslag van het onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum (WODC) naar de mogelijkheden om geslacht in sommige gevallen onbepaald te laten en de juridische gevolgen daarvan. Op de website van de Rijksoverheid staat de begeleidende brief voor de Tweede Kamer, het rapport en de samenvatting daarvan. Op de website van Het Continuum staat een een goed artikel over dit onderwerp. D66 heeft inmiddels in een aantal gemeentes vragen gesteld om overbodige sekseregistratie achterwege te laten. Meer informatie is hierover te vinden op de website binnenlandsbestuur.nl.  Groen Links heeft de afschaffing van de sekseregistratie in haar beleid opgenomen. D66 heeft een motie over dit onderwerp ingediend in de Tweede Kamer.