paspoort

Op deze pagina komen de juridische aspecten van een transitie aan de orde. Hoe kun je je paspoort laten wijzigen? Hoe zit het met je diploma’s? Wat zijn de gevolgen voor een bestaand huwelijk en voor je kinderen? Klik op het plusteken om een antwoord te zien.

Op 1 juli 2014 is de Transgenderwet (zie voor uitleg over deze wet onder aan deze pagina) in werking getreden. Vanaf dat moment is het makkelijker geworden om je voornaam en geslacht te wijzigen in de Basisregistratie persoonsgegevens (BRP, vervangt het GBA). Je moet daarvoor minimaal 16 jaar zijn en over een deskundigenverklaring beschikken.

Voor deze wijziging in de BRP heb je een “deskundigenverklaring” nodig. Deze wordt afgegeven door een daartoe aangewezen deskundige. Deskundigen zijn medici en psychologen die volgens een bepaald protocol weken en aan diverse eisen voldoen. Een van de eisen is dat ze een speciale training hebben gevolgd. Welke deskundigen bevoegd zijn, is te vinden in het BIG-register. Transvisie behoort niet tot de groep deskundigen die een deskundigenverklaring mag afgeven.

In de Memorie van Toelichting bij de wet wordt ingegaan op de deskundigenverklaring en de daaraan te stellen eisen. De zelfdiagnose van de transgender persoon is leidend. De deskundige richt zich op feiten of omstandigheden die de duurzame overtuiging van de betreffende persoon bevestigen. Genderexpressie geldt als belangrijke indicator. Als voornaamste redenen voor de deskundigenverklaring wordt genoemd: het voorkomen dat de wens tot wijziging van het geslacht in de geboorteakte is ingegeven door een ‘psychiatrische stoornis’ van de verzoeker en het voorkomen van identiteitsfraude. De deskundige bespreekt met je wat de gevolgen zijn van de verandering van je geslacht in de BRP en moet vaststellen of je alles goed begrijpt. Als je goed begrijpt wat een en ander voor je betekent, geeft de deskundige de deskundigenverklaring af. De rijksoverheid heeft een informatieblad over dit onderwerp uitgegeven.

Het aanvragen van de deskundigen verklaring verschilt per organisatie. Bij het Amsterdam UMC (voorheen VUmc) kun je de deskundigenverklaring online aanvragen, zie hier, Je kunt ook het aanvraagformulier online invullen. Bij het UMCG in Groningen kun je een mail sturen. Zie verder de website van de deskundigen die de verklaring mogen afgeven.

Er zijn kosten verbonden aan het verkrijgen van de deskundigenverklaring. Het Amsterdam UMC (voorheen VUmc) heeft de aanvraagprocedure voor de verklaring op de website staan. Het ziekenhuis vraagt aan iedereen € 65 administratiekosten. Mensen die niet in behandeling zijn of zijn geweest bij het ziekenhuis betalen daarnaast € 250,- voor het/de gesprek(ken) met de deskundige. Wat de andere organisaties vragen is niet bekend bij Transvisie. Iedereen is vrij om zelf een organisatie te kiezen, maar het is veelal wel goedkoper om de verklaring aan te vragen bij de organisatie waar je in behandeling bent (geweest). De kosten van de deskundigenverklaring worden niet vergoed door de Zorgverzekering, maar in bepaalde gevallen (laag inkomen) misschien wel via de Bijzondere Bijstand van de gemeente.

Alle transgender personen van 16 jaar en ouder kunnen met een getekende deskundigenverklaring, die niet ouder is dan 6 maanden, het BRP laten wijzigen. Je moet daarvoor naar de gemeente waar je bent geboren. De ambtenaar van de Burgerlijke Stand maakt een aantekening op je geboorteakte. Je kunt op hetzelfde moment ook je voornamen wijzigen. Deze veranderingen zijn kosteloos. Eventuele legeskosten en/of verzendkosten moeten wel worden betaald. De wijziging wordt verwerkt in de BRP. Daarna kun je een nieuw identiteitsbewijs of paspoort en nieuw rijbewijs aanvragen. Hier zijn wel kosten aan verbonden.

  • Zodra de BRP is gewijzigd zijn je oude paspoort, rijbewijs en ID-kaart formeel ongeldig geworden en zou het gebruik ervan zelfs strafbaar kunnen zijn. Dit heeft ook gevolgen voor de autoverzekering. Je bent er zelf verantwoordelijk voor dat ook op je ID-kaart, rijbewijs en/of paspoort de juiste geslachtsaanduiding en de juiste namen staan vermeld. Wacht dus niet te lang en vraag snel je nieuwe documenten aan. Omdat de bestanden tussen gemeente en RDW niet real time gegevens uitwisselen adviseren we wel om een dag of twee te wachten met de aanvraag voor een nieuw rijbewijs, anders kan het voorkomen dat het RDW je rijbewijs direct weer ongeldig verklaart. Blijkt het nieuwe rijbewijs door de RDW als ongeldig te zijn verklaard, vraag dan de gemeente te bellen naar de RDW om dit op te lossen, alleen de gemeente kan dit doen, dit kun je niet zelf. Je nieuwe rijbewijs zelf is goed, maar de RDW heeft het in de eigen administratie als ‘ongeldig’ aangemerkt/genoteerd. Hoewel gemeenten vinden dat je in persoon moet verschijnen om de wijzigingen in het BRP te laten doorvoeren, staat dat niet expliciet in de wet. Er is inmiddels een gemeente die genoegen heeft genomen met het toezenden van de documenten. Je zou het kunnen overwegen en eventueel proberen. Afhandeling duurt natuurlijk wel langer.
  • Soms is het handig bij de id-bewijs, ov-kaart, etc een toelichtende genderidentiteitskaart te hebben. Deze kaart legt uit dat het onderliggende bewijsstuk toebehoort aan iemand met een transgender achtergrond. Deze kaart is aan te schaffen bij Transvisie. Zie onze pagina ‘Genderidentiteitskaart‘. Pas op deze kaart komt NOOIT in de plaats van een regulier document.
  • Gemeenten moeten jouw veranderingen in het BRP formeel doorgeven aan naaste verwanten, zoals: ouders, partners, ex-partners en kinderen, omdat jouw wijzigingen voor hun gevolgen hebben. Niet alle gemeentes doen dat, of doen dat direct. Zie hieronder ‘Familierechtelijke gevolgen voor verwanten als ouders, eerdere partner of echtgenoot en kinderen vanaf 16 jaar’.
  • De oorspronkelijke (geslachts)gegevens blijven in het BRP bewaard onder historische gegevens en komen naar voren bij bijvoorbeeld een huwelijk. Deze gegevens zijn ook in te zien vanuit het buitenland, ook in landen waar dat zeer onwenselijk is. De transgender persoon kan het College van B&W van de woongemeente schriftelijk verzoeken om deze historische gegevens definitief te verwijderen.
  • Wanneer de historische gegevens eenmaal zijn verwijderd, kunnen deze later niet meer worden hersteld! Als je nog zwanger wilt worden, kun je deze gegevens beter niet laten verwijderen.
  • Het rijbewijs is na de wijziging van het BRP niet meer geldig en daarmee ook de autoverzekering, pas deze dus direct aan!

De wijziging van het geslacht en de naam van een transgender persoon in de geboorteakte en in het BRP werkt automatisch door naar verwanten en hun eigen registratie. Voorbeeld een ex partner, oorspronkelijk getrouwd met een man, staat na wijziging geregistreerd als partner van een vrouw, en een vader van een dochter staat geregistreerd als vader van een zoon. Daarom wordt een verwante van een transgender persoon, of de deze dat nou wil of niet, op de hoogte gebracht van een wijziging van het geslacht van deze transgender persoon. Voor deze mededeling staat in de wet geen termijn genoemd. Iedere gemeente gaat hier anders mee om.

Indien een verwante de doorgevoerde wijziging in zijn eigen persoonsgegevens niet wenst, kan deze op basis van Wet BRP artikel 2.57, lid 4 verzoeken in zijn persoonsgegevens deze wijzigingen ongedaan te maken. Hierbij moet dus wel onderscheid gemaakt worden tussen de burgerlijke stand en de basisregistratie personen (BRP). In de burgerlijke stand wordt de geboorteakte van de betrokken transgender persoon aangepast. Die aanpassing wordt automatisch doorgegeven aan de BRP. Dat betreft zowel de gegevens van de betrokken transgender persoon, als de gegevens van de bovengenoemde verwanten. Alléén de aanpassing van de gegevens van deze verwanten kan op verzoek van een verwant worden teruggedraaid. Dit bezwaar laat de wijziging van de transgender persoon verder onaangetast.

In de wet is een artikel opgenomen dat bepaalt dat de op het moment van wijziging van geslacht en namen, bestaande familierechtelijke betrekkingen, zoals huwelijk en kinderen etc. en daaruit voortvloeiende rechten, bevoegdheden en verplichtingen niet veranderen.

De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) levert op verzoek vervangende documenten voor behaalde diploma’s. DUO heeft hierover goede informatie op haar website staan. Diploma’s van het MBO, HBO en WO moeten over het algemeen worden gewijzigd bij de onderwijsinstelling die het diploma heeft afgegeven. Indien de naam is gewijzigd als gevolg van een geslachtsaanpassing dan worden deze documenten gratis! verstrekt door DUO. Ervaar je problemen dan kun je overwegen contact op te nemen met een van de antidiscriminatiebureaus. Deze kunnen onder meer bemiddelen bij opleidingsinstituten.

Een MBO diploma kun je laten vervangen bij de opleiding waar je dat diploma hebt behaald. Daar kan men er moeilijk over doen, omdat de school van mening is dat ze dit niet zouden mogen doen. In principe is dat ook zo, om fraude te voorkomen. Echter voor transgenders is een uitzondering gemaakt. De toenmalig minister van OCW, Marja van Bijsterveldt, heeft een brief gestuurd naar alle MBO opleidingen, dat zij aan transgenders een passend vervangend getuigschrift (diploma) moeten verstrekken. Het oude diploma wordt dan ingenomen, om fraude te voorkomen. Lees de brief aanpassing getuigschrift.

In de Memorie van Toelichting op Transgenderwet onder 4.2. staat een passage over het wijzigen van de naam van transgender mensen op onderwijsdiploma’s. Ook het College voor de Rechten van de Mens besteedt aan dit onderwerp aandacht op haar website. Daaruit blijkt dat opleidingen verplicht zijn, voor zover men hiervoor niet terecht kan bij DUO, transgender mensen een vervangend diploma te verstrekken.

Het kan zijn dat andere officiële documenten waar naam (voorletters) en geslacht op staan ook moeten worden aangepast, denk bv aan kentekenbewijzen etc. maar denk ook aan bankrekeningen, verzekeringsbewijzen, etc. Zeker als de letters van de voornamen zijn gewijzigd. Geadviseerd wordt in het specifieke geval zelf navraag bij de betreffende instantie te doen.

Ben je in het buitenland geboren, dan kun je onder bepaalde voorwaarden je geslacht en je voornaam laten aanpassen bij de afdeling burgerzaken in Den Haag. Hoe dat werkt, welke voorwaarden er zijn en wat je nodig hebt staat op de website van de Gemeente Den Haag.

Is jouw verzoek rechtsgeldig dan kunnen je geslacht en eventueel je voornaam worden aangepast in de BRP. Pas op er ontstaat nu wel een verschil tussen de registratie in je geboorteland en de registratie in Nederland. Je buitenlandse paspoort kan niet worden veranderd in Nederland. Dit kan dus nog steeds voor problemen zorgen op al die plekken waar je je paspoort nodig hebt.

In de Transgenderwet (wettekst zie onze pagina ‘Regelgeving‘) worden geen medische voorwaarden gesteld aan het veranderen van je geslacht in je geboorteakte. Dat betekent dat je geen geslachtsaanpassende behandelingen hoeft te ondergaan om je juridische geslacht te kunnen veranderen. Ook is de gang naar de rechter niet nodig. Met de verklaring van één deskundige, waarvoor een beperkt aantal deskundigen in aanmerking komt, kan de transgender persoon naar de afdeling Burgerzaken van de gemeente gaan. Na het overleggen van de deskundigenverklaring voert de ambtenaar van de burgerlijke stand de wijzigingen op de geboorteakte en het BRP door evenals, indien gewenst, het wijzigen van de voornamen.

Bestaande familierechtelijke betrekkingen veranderen niet. In een ander artikel van de wet staat dat transgender mannen en vrouwen die na de aanpassing van hun geslacht in de geboorteakte een kind baren of verwekken, de juridische moeder respectievelijk vader van het kind zijn overeenkomstig het geboortegeslacht van de ouder. De transgender ouder die biologisch de verwekker van het kind is en reeds daarvóór haar juridische geslacht naar vrouw heeft veranderd, kan nog juridisch moeder worden op het moment dat de wet omtrent het lesbisch meemoederschap is aangenomen. Op deze manier heeft elk kind bij geboorte tenminste één juridische ouder, te weten een moeder.

In opdracht van de Tweede kamer is er een rapport (M-V en verder) gemaakt door het Ministerie van Veiligheid en Justitie over de sekseregistratie van transgender mensen. Het rapport doet verslag van het onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum (WODC) naar de mogelijkheden om geslacht in sommige gevallen onbepaald te laten en de juridische gevolgen daarvan. Op de website van de Rijksoverheid staat de begeleidende brief voor de Tweede Kamer, het rapport en de samenvatting daarvan. Op de website van Het Continuum staat een een goed artikel over dit onderwerp. D66 heeft inmiddels in een aantal gemeentes vragen gesteld om overbodige sekseregistratie achterwege te laten. Meer informatie is hierover te vinden op de website binnenlandsbestuur.nl.  Groen Links heeft de afschaffing van de sekseregistratie in haar beleid opgenomen. D66 heeft een motie over dit onderwerp ingediend in de Tweede Kamer. Lees ook het artikel uit de NRC.