Vruchtbaarheid: het invriezen van ei- en zaadcellen bij geslachtsaanpassende operatie

Bij operatie van transgenders worden vaak de testikels of ovaria verwijderd. Dat betekent dat door deze medische ingreep de vruchtbaarheid wordt verloren. Veel transgenders hebben echter een kinderwens. Sinds kort komt dan ook steeds vaker de vraag naar voren of geslachtscellen kunnen worden ingevroren (voor eventuele vergoeding zie de pagina zorgverzekering), zodat deze op een later moment kunnen worden gebruikt). Reeds aan het begin van de transitie moet nagedacht worden over een eventuele kinderwens. Heb je een kinderwens? Of weet je dat nog niet? Laat je tijdig goed informeren door de deskundige artsen op dit gebied over de mogelijkheden nu en de verwachte mogelijkheden in de toekomst.

Transmannen

Bij transmannen zijn er meerdere mogelijkheden om een kind te krijgen:

  1. Het behouden van de baarmoeder en eierstokken, tijdelijk stoppen met de testosteron, zwanger worden en een kind baren en daarna weer starten met testosteroninname.
  2. Het invriezen van eicellen voordat met hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van testosterron. In dit geval zal een vrouw/draagmoeder een IVF-achtige behandeling moeten worden ondergaan om een kind te krijgen. Dit is een dure, ingrijpende behandeling.
  3. Het invriezen van een deel van de eierstok voordat met testosteron wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van testosteron. Deze ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen. Op dit moment kan een eierstok alleen nog teruggeplaatst worden bij de persoon zelf. Bij deze techniek hoopt men dat in de toekomst andere toepassingen mogelijk zijn.

Transvrouwen

Bij transvrouwen zijn er meerdere mogelijkheden om semen af te nemen, voordat de testis zijn verwijderd:

  1. Semen via een zaadlozing afnemen en invriezen voordat met de hormonen wordt begonnen (dit is een niet zo dure behandeling). Indien reeds met vrouwelijke hormonen is gestart, tijdelijk stoppen met de hormonen (3 – 6 maanden) waarna de ontwikkeling van spermacellen weer op gang komt.
  2. Het aanprikken van de testis voordat met vrouwelijke hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van vrouwelijke hormonen.
  3. Het afnemen van weefsel uit de testis en invriezen voordat met de vrouwelijke hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik vrouwelijke hormonen. Deze semen kunnen worden gebruikt om een vrouwelijke partner te insemineren of een draagmoeder te insemineren.

Wordt de behandeling vergoed?

Over het invriezen van geslachtscellen bestaan verschillende misverstanden. In antwoord op vragen van de pati├źntenorganisatie heeft het ministerie van VWS na consultatie van het Zorginstituut Nederland onlangs als volgt geantwoord:”Bij operaties voor transgenders worden vaak de ovaria/testis verwijderd. Dat betekent dat door een medische ingreep de vruchtbaarheid wordt verloren. Dat betekent dat voor deze ingreep bij transgenders de redenatielijn uit de standpunten over invriezen van semen en cryopreservatie van eicellen gevolgd kan worden. Het gaat dus om zorg die ten laste kan worden gebracht van het basispakket. Even de redenatielijn ter verduidelijking: Citaat uit rapport over eicellen. ‘Voor de beoordeling van de vitrificatie van eigen eicellen heeft het CVZ zoveel als mogelijk aansluiting gezocht bij een standpunt uit 2007 over het verzamelen, invriezen en bewaren van semen. In dit standpunt oordeelde het CVZ dat deze zorg tot de te verzekeren prestaties kan behoren. Dit is het geval als de mannelijke verzekerde een interventie ondergaat die gepaard gaat met het risico op subfertiliteit of infertiliteit. Semen kan dan voorafgaand aan de interventie worden veilig gesteld. ‘Het invriezen van semen wordt dus niet enkel vergoed als er sprake is van een oncologische aandoening, maar valt ook voor deze doelgroep onder het basispakket’.” De betreffende mail reactie vws is hier te downloaden.

De pati├źntenorganisatie heeft hierop aanvullende vragen gesteld over het moment van invriezen (dit in relatie tot het hormoongebruik) en de bewaarkosten van de ingevroren geslachtscellen. Hierover is nog geen antwoord ontvangen.
ZiN heeft in in het Overzicht zorgactiviteiten met aanspraakcode Zvw van 22 december 2016 op de laatste pagina gemeld dat: “In lijn met ons rapport (2012) behoren, indien bij vastgestelde transseksualiteit verlies van reproductieve functie zal optreden, tot de te verzekeren prestaties: vitrificatie en opslag van eigen eicellen en spermacellen. Er is medische indicatie nodig. Dit overzicht is op de website van ZiN te downloaden.

Laat je wel goed informeren over de medische mogelijkheden.

Een transgender uit Zeeland die in discussie was met haar zorgverzekeraar over de vergoeding van deze kosten, heeft een melding gedaan bij het Anti Discriminatie Bureau Zeeland wegen discriminatie op grond van geaardheid en geslacht. Deze organisatie heeft bemiddeld en daarna is de vergoeding rond gekomen.