Eerst onderzoek

Het voorschrijven van testosteron gebeurt door een endocrinoloog. Voordat je kunt beginnen met de testosteron, wordt eerst uitgebreid bloed- en urineonderzoek gedaan. Dit is om te controleren of je lichamelijk gezond bent en of er geen lichamelijke bezwaren tegen het gebruik van testosteron zijn. Er wordt bloed- en urineonderzoek gedaan tussen de vijfde en elfde dag na het begin van de menstruatie. De uitslag van het onderzoek krijg je te horen tijdens een gesprek met de endocrinoloog. Als er geen afwijkingen zijn gevonden bij het bloed- en/of urineonderzoek, schrijft de endocrinoloog je een recept voor testosteron voor. De endocrinoloog bepaalt in overleg met jou welke vorm van testosteron je krijgt voorgeschreven. Je kunt testosteron gebruiken door het te injecteren (Sustanon of Nebido), door gel te smeren (Androgel of Testim) of door pillen te nemen (Andriol).

Sustanon

Sustanon is een olieachtige vloeistof die samengesteld is uit een aantal middelen. Het wordt in het lichaam omgezet in het natuurlijke, mannelijke hormoon testosteron. Bij de injectie wordt de hoeveelheid vloeistof als een ‘depot’ in de spier gebracht. Vanuit dit depot wordt de vloeistof langzaam in het lichaam opgenomen en dit proces zorgt voor een gelijkmatige werking van de testosteron. Je kunt Sustanon 250 injecteren in de bil- of bovenbeenspier. De arts schrijft de injecties eenmaal in de 2 weken voor. Sommige mannen kunnen na enige tijd eens per drie weken injecteren. Je kunt zelf leren spuiten of de injectie door de (assistent van) de huisarts laten zetten. Je kunt de eerste dagen na het spuiten spierpijn of een stijf gevoel krijgen op de plaats waar de vloeistof ingespoten is. Maar als de Sustanon langzaam wordt ingespoten, dan heb je weinig kans op pijnlijke plekken.

Nebido

Nebido wordt ook geïnjecteerd. Het verschil met Sustanon is dat de injectie slechts één keer in de 10-14 weken gegeven dient te worden. Bij voorkeur wordt Nebido in de bilspier ingespoten. Nebido heeft een vergelijkbare werking als Sustanon met dat verschil dat de substantie die de depotwerking bepaalt een langzamere afgifte heeft waardoor langdurig een constante testosteronspiegel verkregen wordt. Ook voor Nebido geldt dat je zelf kunt leren spuiten of de injectie bij de huisarts kunt laten zetten.

Androgel of testim

Een andere mogelijkheid is het smeren van een gel met testosteron. We kennen Androgel en Testim. Androgel 50 mg  is een zakje met een inhoud van 50 mg gel die dagelijks, meestal eenmaal per dag, op de huid van de buik, bovenbenen en bovenarmen wordt gesmeerd. De hoeveelheid varieert per persoon en kan variëren van 25 mg tot 100 mg per dag. Testim is ook een gel, die zit in een potje met handpompje. Door de gel dagelijks toe te dienen krijg je een gelijkmatig verdeling van de testosteron. De testosteron wordt door de huid opgenomen. Omdat de gel op de huid wordt gesmeerd kan het voorkomen dat er zich:

  • Huidreacties voordoen, zoals irritatie of droge huid op de plaats van het smeren.
  • Overgevoeligheid of prikkeling van de huid voordoet.
androgel2

Andriol

Andriol is een testosteron in pilvorm. Je krijgt afhankelijk van je lichamelijke gesteldheid vier tot zes pillen per dag voorgeschreven. Het is de bedoeling dat je de pillen verdeeld over de dag inneemt. De werking van Andriol is het beste als je iets eet op het moment dat je Andriol inneemt. Belangrijk is dat dit eten wat vet bevat, een klein beetje vet is al genoeg. Andriol is een middel dat in het lichaam wordt omgezet in het natuurlijke, mannelijke hormoon testosteron.

Effecten van testosteron

Het gebruik van testosteron door vrouw-naar-man transseksuelen heeft ongeveer dezelfde effecten als die bij jongens in de puberteit. Je krijgt:

  • lagere stem (baard in de keel)
  • haargroei in het gezicht (snor- en baardgroei)
  • toename van de lichaamsbeharing (buik, armen, benen)
  • verandering van de vetverdeling op het lichaam
  • toename van kracht in de spieren
  • mogelijk verandering van het lichaamsgewicht
  • toename van het libido
  • groei van de clitoris (de clitoris kan 1-6 cm groeien)
  • wegblijven van de menstruatie. Dit kan na gemiddeld twee tot vier maanden hormoongebruik.

De veranderingen worden geleidelijk zichtbaar. Het kan enige maanden duren voordat er iets verandert. De totale verandering kan wel drie tot zes jaar duren, net zoals bij jongens in de puberteit en kan verschillen van persoon tot persoon.

Bijwerkingen van testosteron

Het gebruik van testosteron kan bijwerkingen hebben. Bekende bijwerkingen zijn:

  • vermoeidheid (vooral in het begin)
  • honger door een later optredend gevoel van verzadiging
  • acne (jeugdpuistjes) door het vetter worden van de huid
  • hoofdpijn
  • verhoging van het cholesterolgehalte
  • vasthouden van vocht
  • leverafwijkingen
  • hoge bloeddruk
  • kans op botontkalking
  • een hogere kans op hart- en vaatziekten

Mensen met een ernstige hart-, lever- of nierziekte kunnen door het gebruik van hormonen complicaties krijgen. De endocrinoloog zal, als hier sprake van is, altijd contact opnemen met je behandelend specialist.

Stoppen met hormonen voor operaties?

Onderzoek naar het gebruik van hormonen tijdens een operatie heeft voor transmannen uitgewezen dat transmannen geen vergroot risico hebben op een trombose door het gebruik van testosteron. Transmannen hoeven dan ook niet te stoppen met het gebruik van de testosteron voordat een operatie wordt ondergaan.

Mag mijn huisarts hormonen voorschrijven?

In principe is het antwoord: ‘ja’, maar…. De standaardmedicatie voor vrouw-naar-man transseksuelen bestaat uit een combinatie van geneesmiddelen die een huisarts ook voor andere aandoeningen kan voorschrijven. Huisartsen zijn meestal wel op de hoogte van de (bij)werkingen voor de aandoeningen waarvoor deze medicijnen zijn ontwikkeld, maar vaak zijn ze niet bekend met het voorschrijven van deze middelen aan transseksuelen. Enkele van de bijwerkingen van deze middelen zijn juist voor transseksuelen van belang. De middelen worden dan gegeven met een andere bedoeling dan waarvoor ze zijn ontwikkeld. De meeste huisartsen zijn onbekend met transseksuelen en zullen daarom terughoudend zijn met de verstrekking van cross-sexhormonen en meestal beginnen ze er in principe niet aan. Voor de huisarts zal de reden waarom je naar hem komt zeker meewegen. De huisarts zal onderzoeken waarom je voor hormonen bij hem komt? Ben je afgewezen door het genderteam? Dan zal er geen huisarts zijn die jou hormonen geeft.

Het is echter wel een mogelijke oplossing voor genderdysfore mensen die zich tussengender voelen en geen hormonen voorgeschreven kunnen krijgen via het genderteam. Wil je op eigen houtje dokteren? Of duurt het je te lang bij het genderteam? Ook dit zal je huisarts willen weten. Dus je zult hem moeten overtuigen van jouw wensen en van het feit dat het goed voor jou zal zijn. Als er geen psychologische diagnose heeft plaatsgevonden, is het risico groter dat je met de lichamelijke, psychologische en sociale gevolgen niet goed kunt omgaan. Wie gaat jou bij het hormoongebruik begeleiden? Verder mis je wel een uitgebreid bloedonderzoek, urineonderzoek en botdichtheidsmetingsonderzoek zoals in het VUmc of het UMCG wordt uitgevoerd. Tenzij je huisarts dit natuurlijk ook allemaal regelmatig laat onderzoeken. De huisarts is echter niet goed op de hoogte van de veranderende bloedwaarden en waar hij die precies op moet controleren en letten.

Kan ik niet gewoon hormonen bestellen via internet, of van een vriend gebruiken?

Soms horen we dat mensen zelfstandig starten met crosssexhormonen. Maar weet je wel welke gezondheidsrisico’s het gebruik van crosssexhormonen met zich meebrengen? Als je geen hoge bloeddruk hebt, geen hartklachten, nier- of leverproblemen of trombose hebt (gehad) en geen verhoogd cholesterol hebt, kortom als je goed gezond bent, dan zullen er waarschijnlijk minder gezondheidsrisico’s zijn, mits je voldoende beweging neemt. Maar je mist wel een uitgebreid bloed-, urine- en botdichtheidsmetingsonderzoek zoals in het VUmc of het UMCG wordt uitgevoerd voordat je met deze hormonen start en gedurende de tijd dat je deze hormonen gebruikt. Dat betekent dat er geen 0-meting is en er ook niet bijgestuurd kan worden. Het gebruik van crosssexhormonen heeft onomkeerbare lichamelijke gevolgen en kan gevolgen hebben voor je vruchtbaarheid. Als je er toch aan wilt beginnen, bereid je er dan goed op voor en informeer je uitgebreid over de werking en de bijwerkingen, maar realiseer je wel dat je bij problemen moeilijk hulp zult krijgen.

In het door Transvisie uitgevoerde onderzoek naar de zorg voor transgenders in Nederland  bleek, dat als gevolg van de lange wachttijden, (patiënten wachten gemiddeld 1,5 tot 2 jaar op hulp) 7% van de transmannen naar zelfmedicatie grijpen, met ernstige complicaties als gevolg. Uit het onderzoek blijkt dat een kwart van de transgenders met zelfmedicatie ernstige medische problemen ondervond: hartkloppingen, depressies, extreme botontkalking, angstaanvallen, slaapproblemen en in één geval zelfs een herseninfarct. In een overleg tussen Transvisie en het VUmc op 6 september 2016 heeft het VUmc toegezegd dat indien een trangender die aan zelfmedicatie doet in traject komt bij het VUmc bekeken zal worden of de transgender zichzelf hiermee niet in ernstige medische problemen brengt. In geen geval is zelfmedicatie een reden om eerder dan de periode als opgenomen in het protocol hormonen te gaan voorschrijven!