Er zijn diverse nationale en internationale regelingen van belang voor transgenders. Op deze pagina staan verschillende documenten in pdf dan wel met hyperlink, vergezeld van een korte inleiding. Sommige regelingen zijn in het Nederlands, ander zijn in het Engels.

Specifieke regelgeving

Informatie heeft betrekking op:

  • handreikingen voor behandeling (DSM, IDC, en WPATH SOC).
  • behandelprotocol VUmc
  • toetsingskaders voor vergoeding van behandelingen door zorgverzekeraars in Nederland (vier toetsingskaders van CVZ, nu ZiNL);
  • documenten op het gebied van Nationale wet- en regelgeving, zoals Transgenderwet
  • documenten op het gebied van internationale regelgeving, zoals Jogjakarta-beginselen.

DSM-5

De ‘Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, vijfde editie’ (DSM-5) is een herziening uit 2013 van de classifiecatie en diagnose tool voor psychiatrische stoornissen uitgegeven door de Amerikaanse Psychiatrische Associatie. De DSM wordt gezien als een universeel document dat gebruikt wordt bij het stellen van psychiatrische diagnoses. Behandelingen en betaling van de behandeling door de zorgverzekeraar zijn vaak gebaseerd op de DSM. In de DSM-5 is de classificatie ‘genderdysforie’ opgenomen, voor mensen die zijn geboren met een sekse die niet strookt met het gender waarmee zij zich identificeren. Je kunt het whitepaper ‘Genderdysforie‘ lezen.

IDC- 10

De ICD-10 is de tiende editie van de International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems. Het is een internationaal gehanteerde lijst van ziekten, bijgehouden door de Wereldgezondheidsorganisatie. Transseksualisme (F64.0) is in de lijst opgenomen. Overwogen wordt in de volgende versie het woord ‘genderincongruentie’ te gebruiken.

SOC

Standards of Care (SOC), versie 7 van The World Professional Association for Transgender Health (2012). Document dat de internationale standaard van medische gezondheidszorg voor transgenders vast legt. Dit document is in het Engels, maar de patiëntenorganisatie heeft het laten vertalen naar het Nederlands. Indien deze vertaling voor wetenschappelijke of medische doeleinden wordt gebruikt, wordt verwezen naar de oorspronkelijke Engelse tekst, omdat deze door de schrijvers is geautoriseerd. Download de SOC-7 in het Engels van de website van WPATH of de Nederlandse vertaling van Patiëntenorganisatie Transvisie wpath zorgstandaard NL.

Behandelprotocol VUmc

Helaas heeft de patiëntenorganisatie geen toestemming van het VUmc om het behandelprotocol hier te publiceren. Het genderteam is van mening dat het behandelprotocol voldoende is uitgewerkt op de website van het VUmc.

Hoe om te gaan met protocollen?

De Standards of Care en het protocol van het VUMC zijn geen dwingende voorschriften. Volgens het Kwaliteitskader Medische zorg van de KNMG het Koninklijk Genootschap voor de Geneeskunde waarbij alle artsen in Nederland zijn aangesloten is een richtlijn niet dwingend maar: “De arts mag (en moet soms) beargumenteerd afwijken van de richtlijnen en standaarden. De arts is verplicht afwijkingen te motiveren en te documenteren (in een behandelplan of medisch dossier). Zie pagina 31 de artikelen 3.1.3c

CVZ-toetingskader specifieke zorg aan transseksuelen (27 maart 2007)

Het CVZ (thans ZiNL) heeft een aantal toetsingskaders opgesteld die betrekking hebben op de te vergoeden zorg aan transseksuelen. In dit toetsingskader bespreekt het CVZ de zorg ten behoeve van zowel transmannen als transvrouwen die onder de Zorgverzekeringswet valt. Dit toetsingskader cvz 20070327 bevat een opsomming van interventies die bij de behandeling van transseksuelen aan de orde kunnen zijn en welke wel en niet voor vergoeding in aanmerking komen. Ook wordt ingegaan op de toe te passen regelgeving.

CVZ-toetingskader zorg aan transseksuelen anders dan door gespecialiseerd centrum (25 maart 2008)

Het CVZ (thans ZiNL) heeft een aantal toetsingskaders opgesteld die betrekking hebben op de te vergoeden zorg aan transseksuelen. In dit toetsingskader cvz 20080325 stelt het CVZ dat zorg i.v.m. transseksualiteit die niet in een gespecialiseerd centrum wordt verricht, moet voldoen aan de internationale richtlijn (SOC) en onder regie moet staan van een deskundig psychiater/psycholoog.

CVZ-toetingskader epilatie bij transseksuelen (22 september 2008)  

Het CVZ (thans ZiNL) heeft een aantal toetsingskaders opgesteld die betrekking hebben op de te vergoeden zorg aan transseksuelen. In dit toetsingskader cvz 20080922 gaat de CVZ nader in op het al dan niet vergoeden van epilatie behandelingen bij transseksuelen. Met name wordt ingegaan op ontharing van het perineo-scrotaal/vaginaal gebied, de armen en de benen en het gezicht en de hals. Ingegaan wordt op vergoedbaarheid, aantal behandelingen, en technieken.

CVZ-toetingskader zorg aan transseksuelen behoort tot terrein van Zvw en AWBZ en WMO (22 maart 2010)

Het CVZ (thans ZiNL) heeft een aantal toetsingskaders opgesteld die betrekking hebben op de te vergoeden zorg aan transseksuelen. In dit toetsingskader cvz 20100322 stelt het CVZ dat de zorg valt onder verschillende wetten: de Zorgverzekeringswet, AWBZ en WMO. Er wordt met name ingegaan op aangezichtschirurgie, reductie van de adamsappel, foniatrie, logopedie, stemverhogende operatie bij transvrouwen en de psychische zorg en psychosociale hulp. In het eerste stuk staan de standpunten van het CVZ opgenomen. In de volgende hoofdstukken gaat het CVZ expliciet in op: het probleem, de toe te passen ingrepen, de relevante bepalingen uit de wet en regelgeving, beoordeling wanneer wel/of geen vergoeding.

Burgerlijk wetboek, boek 1, Artikel 28, ook wel bekend als Transgenderwet (1 juli 2014)

Op 1 juli 2014 is in Nederland de Transgenderwet bw boek 1 artikel 28 van kracht geworden. Op basis van deze gewijzigde wet kunnen transgenders op basis een deskundigenverklaring hun geslachtsaanduiding en voorna(a)m(en) in de basisregistratie en dus op hun paspoort en rijbewijs laten wijzigen. De tekst van artikel 28  BW staat hiernaast. Voor meer toelichtende info over dit onderwerp zie ook onze pagina ‘juridisch‘.

Jogjakarta beginselen over seksuele geaardheid en genderidentiteit (november 2006)

De Jogjakarta-beginselen, formeel de Jogjakarta-beginselen voor de toepassing van Mensenrechten met betrekking tot Seksuele Geaardheid en Genderidentiteit, zijn een verzameling beginselen met betrekking tot homoseksualiteit, genderidentiteit, transseksualiteit, transgenderisme, en interseksualiteit (LGBT of LGBTI). Ze zijn opgesteld van 6 tot en met 9 november 2006 aan de Universitas Gadjah Mada in Jogjakarta door de Internationale Commissie van Juristen, op verzoek van Louise Arbour. Het document bevat 29 principes, samen met richtlijnen en adviezen over de toepassing ervan, en is bedoeld om de discriminatie van de betrokken bevolkingsgroepen tegen te gaan. De tekst in het Engels. De principes zijn opgesteld naar aanleiding van een patroon van misbruik dat zich wereldwijd voordoet. Voorbeelden hiervan zijn verkrachting, marteling, buitengerechtelijke executies, eerwraak medisch misbruik, beperkingen of ontzegging van de vrijheid van meningsuiting en een ruim scala aan discriminatoire maatregelen betreffende werk, huisvesting, opleiding en immigratie en een beperkte toegang tot onafhankelijke rechtspraak. Deze maatregelen treffen enige miljoenen mensen. De Raad van Europa heeft de beginselen expliciet onderschreven en een aantal aanbevelingen aan lidstaten opgesteld om de Jogjakarta-beginselen in de praktijk te brengen.